Tag: <span>Orendain</span>

Artxiboak

Etxeratze-agindua Orendainen

Denok gogoratuko dugu Covid-19aren pandemiaren ondorioz ezarritako etxeratze-agindua. Gaztelaniaz “toque de queda” bezala ezagutua, etxeratze-agindua eguneko ordu zehatz batean jendeari kalean ibiltzeari debekua jartzea da. Gaurko aktaren gaia ikusita, ezinezkoa da gazteak jomugan jarri zituen egoera horretan ez pentsatzea. 

1912ko urtarrilaren 14ra egingo dugu atzera. Egun hartako Orendaingo Udaleko osoko bilkuran landu ziren gaien artean, “Ave María” otoiztearen ondoren etxeratze-agindua onartu zela irakurri dezakegu. Baina, zerk eraman ote zuen erabaki hori hartzera Orendain bezalako herri batean? Erantzuna testu berean aurkitzen dugu, non azaltzen baita gazteek Eguberri eta Santa Ageda bezperetan gaueko hamabietara arte etxeetan kantatzeko ohitura zutela. Gainera, tabernetan “gaupasa” egiten zuten egun berezi horietan. Jakina, herritarren hainbat kexa jaso ziren Udalean eta onartezintzat jo zen hori. 

Gauzak horrela, Orendainen orain dela 112 urte ezarritako etxeratze-agindu hori garai hartan pandemia bat kontsideratzen zenaren -ezmoraltasuna, alegia- aurrerapena geldiarazteko erabili zen.

Hona hemen akta euskaratuta:

“[…] ohartu zen herri honetan badela ohitura onartezin bat: abenduaren hogeita lauan eta otsailaren lauan, Eguberri eta Santa Ageda bezperetan, hurrenez hurren, gazteak etxeetan kantatzen ibiltzea. Ohitura hori, hasieran errespetuz eta helburu onarekin egiten zena eta gazteak goiz etxeratzen baziren ere, gaur egun guztiz galbideratuta dago.

Aitzakia horretaz baliatuz, gazteak gaueko hamabietara arte ibiltzen dira etxeetan ordena publikoa nahastuz, eta gaueko gainerako guztia tabernetan ematen dute, ez helduek bakarrik, baizik eta haur bizargabeak ere bai. Horrek moraltasunik eza eta gaitz asko eragiten ditu, eta, beraz, onartezina da.

Gai honi dagokionez, familia zintzoen zenbait kexa aurkeztu dira.

Arrazoi horiek guztiak kontuan hartuta, Udalak erabakitzen du “Ave Maria” otoiztearen ondoren kalean ibiltzea erabat debekatzea. Agindu hau betetzen ez duen bakoitzari, bi pezetako isuna ezarriko zaio”.

Miriam Ruiz

Iturria: Orendaingo Udal Artxiboa. Osoko bilkurako akta liburua, 1901 eta 1919 urte bitartekoa (0004-001 signatura)

Artxiboak

XX. mendeari ongietorria Orendainen

XX. mendea, abangoardiaren mendea bezala ezagutua, egutegi gregorianoko II. milurtekoko azken mendea izan zen. 1901eko urtarrilaren 1ean hasi zen eta 2002ko abenduaren 31n bukatu. Nola eman zioten ongietorria XX. mendeari Orendainen? Honen erantzuna 1901eko urtarrilaren lehenaren Osoko Bilkuraren aktan irakurri dezakegu:

Acto continuo manifestó el presidente que como principio del siglo XX se debía de hacer algo extraordinario a fin de hacer patente la acendrada fé del pueblo de Orendain, y que era su pensamiento conforme a las indicaciones del señor rector Don Joaquin de Arandia, acceda en un todo a las intenciones del Romano Pontífice Leon XIII y del Señor Obispo de la Diócesis Don Ramon Fernandez de Pierola actualmente reinantes, consagrando el pueblo en el presente siglo a Jesús crucificado, colocar una cruz conmemorativa de piedra en el alto de Guerbilla, jurisdicción de esta villa

Laburbilduz, XX. mendeko sarrera-ospakizun gisa, Guerbilla -gaur egun, Gerdilleta gaina bezala ezagutua- gainean harrizko gurutze bat jartzea erabaki zen. Gurutzean egin beharreko inskripzioari dagokionez, aho batez erabaki zen honako hitz hauek inskribatzea: “Jesus Christus Deus A Homo, vivir, regnat, imperat. MCMI”, euskarazko hitz hauetaz segituta: “Orendaingo Cabildo eta Ayuntamentu jaunak emeretzigarren gizaldien bukaeran eta ogeigarren gizaldien asieran ipinitako oroipena”.

Horretaz gain, udaletxeko akta-liburuetan gurutzea jarri zen egunaren kronika dugu:

Ekitaldia arratsaldeko hiruretan hasi zen parrokian, bezperak kantatuz eta arrosarioa errezatzen. Ondoren, kanpaiak jo ziren herriko eta herri-mugakideetako fededunak abisatzeko, eta Gerbilla gainalderako prozesioa hasi zen, bidean “Letania Lauretania” abestuz.

Joaquin Arandia apaizak eta Venancio Amezti apaiz laguntzaileak gurutzea bedeinkatu ondoren, Manuel Umerez apaizak Konstantino Handiak Maxentzioren aurka izan zuen garaipena gurutzearen boterearekin erlazionatu zuen. Ondoren, gurutzea besarkatzeko eta bere bizitzarekin defendatzeko eskatu zien guztiei. Azpimagarria da testuinguru honetan esandakoa: “estando dispuestos siempre a defenderla aun con peligro de nuestras vidas sobre todo en estos míseros tiempos en que es perseguida en todas partes y aun en nuestra católica España; para que así reinásemos con ella en la tierra y después en la celestial Jerusalem”.

Sermoia amaituta, publikoa gurutzea gurtzen hasi zen, eta berriro ere prozesioa hasi zen elizarantz.

Miriam Ruiz

Artxiboak

Lan eskaintza berezia Orendainen

1894 urteko 57 zenbakidun Gipuzkoako Aldizkari Ofizialaren bidez, Orendaingo Udaleko idazkari-lanpostua hutsik zegoela iragarri zen, baina postu horrek berekin beste bi kargu izango zituen: sakristauarena eta organo-jolearena. Lan eskaintza berezia, zalantzarik gabe. 

Osoko Bilkurako akta liburuetan arakatuz, 1894ko azaroaren 4ko Osoko Bilkuran lanpostua betetzeko deialdia iragartzea adosten dela irakurtzen dugu. Bilkurako aktan ikus dezakegun bezala, lanpostu horretako baldintzak ondorengoak ziren: izangaiak euskaraz jakin behar zuen; urteko soldata 750 pezetakoa zen; eta funtzionario horrek, udal legeak adierazitakoaz gain, Udalaren ardurapeko bulegoko lan guztiak egin behar zituen, hala nola: udal kontuak prestatzea indarrean zegoen kontabilitatearen arabera, errolda eta zedula pertsonalen kobrantza-zerrenda egitea, etab.

1894ko abenduaren 11ko Osoko Bilkuran ikus dezakegunez, eta gure harridurarako, 7 hautagai aurkeztu ziren lan eskaintza horretara. Horien artean aukeratua Juan Azarola Txindurreta izanik:

“De entre los siete aspirantes que se han presentado… se procedió a un detenido examen de las solicitudes y documentos presentados y examinados, considerando que el aspirante Juan Azarola Chindurreta, vecino de Ichaso… reúne las circunstancias más favorables y apetecibles para este municipio”.

Aukeratutako langile honen izendapenaren berri dugu 1895eko urtarrilaren 7ko Osoko Bilkuraren aktari esker. Bertan, lanpostuaren eginkizunak zehazten dira, haien artean azpimagarria izanik erabaki hau:

“Esta corporación no tiene intervención ninguna en cuanto a los cargos referidos de Organista-Sacristán, y solo podrá tomarle cuenta en el desempeño de los mismos el sr. cura párroco”

Hau da, udalak idazkari gisa zuen lanpostuagatik bakarrik ordaindu behar zion, eta gainerakoa apaizaren mende zegoen.

Juan Azarolak 1896ko maiatzaren 17an utzi zuen kargua, eta, jakina, oso zaila izan zen hiru karguak betetzeko prest zegoen edo gaitasuna zuen norbait aurkitzea. 1908ko urriaren 11ko Osoko Bilkuran gai hori berreskuratzen dute: 

“…acordó también esta Corporación que, si algún día se estableciese en esta Villa un hombre de disposición y confianza del Ayuntamiento para desempeñar por si el cargo de secretario, organista, etc., los individuos que hoy le componen son de parecer que se le podían dar dichos cargos…”

Iturria: Orendaingo Udal Artxiboa