Tag: Gipuzkoako Foru Aldundia

Liburutegiak

Wolverine: oinarrizko geografia

Kanada

Marvel Unibertsoko pertsonaia nagusienetakoa yankeea beharrean kanadiarra dela nork esango luke!

Laku Handien beste aldean jaio zen Wolverine. Eta han gertatu zen haren lehen abentura, Hulk eta Wendigo tartean zeudela (Incredible Hulk #180. 1974). Hiru indar menderaezin batera, beraz. Wendigorekin, gainera, Kanadako lotura estuago bilakatzen zen, jatorrizko iparamerrikarren kondaira eta folklorearekin bat egiten baitu horrek.

Wolverine baino lehen, Logan zen goitizena. Kanadako geografia gainbegiratu beharko, zergatia ulertzeko.

Wolverine ezizenak ere Kanadako izadia ekartzen digu gogora. Bide batez, ohiko galdera plazaratzen du horrek: Wolverineri nola deitu, hain zuzen ere. Gazteleraren eraginez, Otsokume izen ederra da; baina izenaren jatorriari erreparatuta, Jatun beharko luke mustelidoaren erreplika mutanteak!

Japonia

Sortaldearen herrialdea eta Logan betirako daude uztartuta.

Claremont eta Millerren eskutik, Japonian bizi zuen amodiozko istorio ahaztezina. Tipo gogor, zantar, bortitz eta bakarti hark beti izan zuen neskenganako tiradizo handia. Horra hor Jean Greyrekin harreman ezinezkoa (eskerrak unibertso paraleloei!).

Mariko Yashidaren ezkontza gorapilatsuak agerian utzi zuen Wolverineren Samurai izaera. Samurai baino, Ronin izaera. Eta aurrerago, benetako Sensei-rena.

Amodioa ez ezik, Yuriko Oyama beldurgarriarekin egin zuen topo. Bai eta Loganen beldur nagusienetakoa: animalia bihurtzerainoko eromena.

Wolverine hilezkorra filmak erakutsiko duen aldartea.

Madripoor

Asiako txoko honetan Wolverine inoizko mozorrorik onena aurkitu zuen: begian adabakia eta Patch goitizena (Clark Kent estralurtarrak Bi betaurreko behar ditu!). Nobela beltz kutsuko istorioak Buscema, Byrne, Colan, Silvestriren arkatzetan. Luxuzko osagarria izatetik Bilduma propiora pasa zen Wolverine. Areagotu baino egin ez den ugaritasunari hasiera emanez. Madripooren etaparen bukaera, edo Wolverine kideak lagundu nahian etsaien esku geratzea, pertsonaiaren beste une epikoa dugu.

Australiatik gertu omen Madripoor. Australian izan zen hura. Beraz, Australiar batentzako Logan ez da arrotz.

Gernika

Gure gogoan.

Eta Loganenean ere berdin. Kondor Legioaren erasoa zuzenean ikusi zuen Loganek (Wolverine, vol. 2 #36. 1991) Espazio-denbora malgua da Marvelenean (beno, espazio-denbora eta batzuetan geografia eta ohiturak ere bai). Nazi eta nazionalen aurka zegoela pentsatzeko denbora asko ez zuen eman. Ernest eta Georgen alboan ibili zen Euskal Herrian barna.

Lastima denbora gehiago geratu ez izana.

Etxea

Agian Zilarrezko Azeriarekin etxe bat izan zuen Loganek. Agian. Etxearen suntsiketa bera bezain pizti, bera bezain gogor, bera bezain ero den etsaia ekarri zuen. Eta horrekin iragana. Wolverineren izaeraren eta haren ahalmenen iturriak gero eta interes eta garrantzi handiagoa hartzen du. Baina Wolverine: origins ez omen da pelikularik onena. Dena den, bere bizitzaren drama ezagututa, bere bakardadeko joera ulerkorragoa egin zen.

Sufrikario horrek guztiak Wolverine Arma-X (Weapon-X) gisa ezaugarritzen du. Adamantiumaren misterioa argituta, Wolverine adamantiumik gabe ikasi beharko du borrokan eta bizitzen. Metala menderatzen duen etsai bat parean izateak ez dirudi oso xamurra metalezko hezurdura duen batentzat. Halere, X-Menen alboan Alpha Flighten aurkitu ez zuen etxea du Loganek.












Ez diren tokitan

Wolverineren iraganari buruzko jakin mina baino handiagoa? Haren etorkizunari buruzkoa. Apokalipsiaren Aroan errealitate honetan ezin garatu hainbat aldarte ikusi genituen. Eta txalotu.

Era berean, Etorkizunaren eta Iraganaren egunetan Wolverineren heriotza ikusi genuen. X-Menen hurrengo pelikulan akaso?

Jean Grey Institutua

Borroka bat desorekatzeko grina du Wolverinek. Hori hala izango da beti.

Bere lagunak defendatzea eta babestea du lehentasun. Hori hala izango da beti.

Bere lanean onena da, nahiz eta bere lana xamurra ez izan beti.

Atzaparrak luzatzeaz gain, bide berri bat jorratzen du egun Wolverine beldurgarria. Mutante berrien irakasle eta zurtoina dugu.

Kanadan sufritutakoa, Japonian pairatutakoa, Madrilpooren bizi izandakoa, Etxean jazotakoa, Ez diren tokitan gertatu daitezkeen gauzak ekiditea… haren beldurrak beste inork ez izatea eta ezberdintasuna modu normalizatu bat bizitzea helburu?

Len Weinekin zorretan gaude Wolverineren zaleok.

David Zapirain

Erakusketak

Kaosari eta zoriari forma

Alonso Pimentelek Amable Arias liburuan gorde zuenez, Amablek berak dio txikitatik izan zuela pintatzeko beharra, eta honela, erabaki zuen inoiz ez zizkiotela gehien maite zituen bi gauzak kenduko, haiengatik borrokatuko zela: idazteagatik eta pintatzeagatik.

Eta horretan eman zuen bere bizitza osoa Amable Ariasek, sortzeari utzi gabe, hitzaren zentzurik zabalenean baitzen sortzaile. Inguruko guztiaz elikatzen zen, inkontzientearen galbahetik pasa eta munduari bueltatzen zion, gizaki guztiona den mundu honi, bere ikuspegi berezia gehitzen ziolarik.

Artelan hauekin, Amablek, bere barne mundura daramaten ateak irekitzen dizkigu, izaki goxo eta bitxiez josita dagoen kaosean sakontzera gonbidatzen gaitu. Bere izaeraren adierazgarri, satirismoz betetako esperientzia lazgarriak erakusten dizkigu. Bere burua hustutzen du, gu errealitatez betetzeko.

Erakusketa hau zeharkatzea artista-egunkari bat ikustea bezala izango da. Bertan, Ariasen bizitzako gertakari pisutsuenak asmatu daitezke, teknika ezberdinen bitartez; collage-a, urreak, paper txinatarrak, tintak, tinta erdoilduak, pastelak, akuarelak eta marrazkiak. Azken hauetan, tupamaroak nabarmenduko ditugu. Ezohiko euskarrietan garatutako lanak dira hauek, 400 liburu baina gehiagoren marjinak izaki txikiz hornituta ageri zaizkigu.

Amable Ariasen lanaren alderik ezezagunena ere ikusgai dugu erakusketa honetan, bere poemak; bortizkeriaz eta indarrez beteriko lanak dira hauek, orokorrean gauez idatzitakoak, paregabeak.

Kaseteetan grabatutako bi lan daude entzungai; Espacios sonoros eta Poemas fonéticos; hauen bitartez, Amable Arias eta Maru Rizo bere bikotearen joko poetikoen mundu onirikoa arakatu ahal izango dugu.

Laura Míguez eta Arrate Rodríguez

Erakusketak

Fiona Tan, Point of departure

Nor da Tan? Neska al da? Nongoa da?

Erakusketa honetako hainbat bisitariek egiten dituzten ohiko galderak dira, eta beraiek jakin gabe, urteetan zehar artistak berak bere buruari egindako galderak burutzen ari dira… Nortasunaren inguruko galderak , bere nortasunaren ingurukoak.

May You Life In Interesting Times (1997) lanean Tan bisitariekin bere familiarekin edukitako une intimoak partekatzen ditu, bere haurtzaroko uneak, etxeko bideoetan jasotakoak. Erantzunak aurkitzeko asmoarekin jo du grabazio hauetara, norbere nortasunaren inguruko erantzunak. Lurreko puntu ezberdinetan banatuta dauden bere familia zabaleko kideei elkarrizketak eginik, ez dela ez ekialdeko ez mendebaldekoa sentitzen baieztatzen digu, baizik eta bi gauzak batera eta une berdinean.

Zerk ematen digu nortasuna? Agian familiak, edo hazten gareneko tradizioak, edo izan daiteke bizi gareneko inguruak ematen digula nortasun hori?

Fiona Tanek filmotekatan aurkitzen dituen artxibo eta dokumentuetara jotzen du eta berak egindako grabazioekin elkartzen ditu, bideo-instalazio bat sortuz; proposatzen digun bidaia horren parte bezala zeharkatzen dugun instalazioa. Nork begiratzen du? Nor da begiratua?

Begirada freskatzen dituen irudien artista bezala deskribatua izan da. Kanal bakarreko Seven (2011) instalazioan, 7 orduko iraupenekoa, Fiona Tanek behatzearen ekintzari ematen dion garrantzia sumatzen da, xehetasun txiki bakoitza zainduz. Grabatutako zazpi pertsonen portaerarekin jolasten du, berak deituriko “une fotografikoetan”. Kamera baten aurrean argazki batean erretratatzeko moduan posatzen daudela dirudi, eta ideia hau indartua ikusten da irudiaren egiturarekin.

Lapse of Memory (2007) bideoarekin batera, West Pier-eko argazkiak, Inperio Britainiarraren iragan kolonialaren oroimen dira. Oroimenaren, denboraren eta historiaren azterketa bat, etengabea Tan-en lanen, ikuspen filosofiko batetik orientalismoa gogorarazten diguna.

“Bidaiaren eguneroko” hau, Fiona Tanek erakusketa hau izendatzen duen bezala, bere lan artistikoaren azken 14 urteetan zehar egindako ibilbide bat da. Non, oroimena, denbora eta historiaren azterketa hau eta hauen irudikapena konstante bat diren. Jatorriaren bilaketa bidai infinitu batean bilakatzen da iraganetik orainera eta etengabean errepikatzen dena.

Amaia Pérez eta Laura Míguez

Erakusketak

Naufragioak euskal kostaldean

Marinel askok itsasoari beldurra baino, errespetua diotela esaten dute. Halere, benetako beldurra itsasbasterrean, euren familiekin geratzen dela pentsatzen dut. HItzez esan ez eta euren buruetatik aldentzen saiatu arren, beti dago hor. Oinaze hori ulertu eta justifikatu egiten da Untzi Museoko Naufragioak Euskal Kostaldean erakusketan. Baina urperatzeek ez dute heriotza, galera edota ahanztura bakarrik ekartzen. Aretoaren pareten artean, esperantza, eskuzabaltasuna eta ausardia ere antzematen dira.

Laureano Gordonen akuarelak sentimendu hauetako asko jasotzen ditu. Hasteko paradoxa batekin egiten dugu topo: eszena tragiko baten erretratu koloretsu eta alaia. 1850 urtean Mariana korbeta eta Felisa bergantina Kontxako badian hondoratu eta tripulatzaile asko hil ziren. Donostiar ugari hondartzan bildu zen gertatzen zena ikusteko, baina jakin-minaz haratago, nola ez ziren erakarriak sentituko? Pertsona askok itsasoa ogibide baitzuten. Senitarteko, bizilagun edo eurak berak egunero aurre egin behar izaten zioten erraldoi kontrolaezinari.

Kostako herrietan jendeak itsasoa eta zerua begiratu ohi du. Naturak erakusten digu, erakusketan behin eta berriz ikus dezakegun moduan, honen aurrean zein ahulak garen. XVII. mendeko galeoi handi eta sendoak haize eta olatuen indarrari men egin izan dute, askotan milaka pertsonen bizitza eta beste hainbatetan benetako altxor eta harri bitxiak itsasora eramanaz.

Ahultasun hau handiagoa dirudi, 1912an Bermeon jazotako galernaren moduko hondamendiak gertatzen direnean. Orduan ezintasuna eta atsekabea agertzen dira. Bada argazki bat non Donostiako portuan, San Jose ontziko tripulatzaileak itxaroten dituen jendetza agertzen den. Argazki honek familiek bizi duten agonia helarazten du. Batzutan, etsipen honi poztasun ikarraragarriak emango dio jarraipen. Bestetan, ordea, atsekabe jasanezina itzultzen ez direnengatik. Emakume gazte asko alargundu eta sostengurik gabe geratuko dira eta beste hainbat ume, umezurtz, aurrera aterako dituen baliabiderik gabe. Etsipena Mutrikuko emakume baten aurpegian antzematen da. Bere seme-alabekin ageri da argazkian, bere senarra itsasoan galdu ondoren.

Itsasoa azalezinak diren misterioz beteta dago eta gaur egun ere hunkitzen gaituzte. Zentzu honetan, 1912 urtea klabea izan zen, urte madarikatua. Urte honetan Titanic ontziaren istripua eta Bermeoko galernaz gain, San Ignacio de Loyola petronliontziaren hondoratzea gertatu zen. Pasaiako portutik AEBra abiatu zen, baina Atlantiar ozeanoko tokiren batean 13 tripulatzaileekin desagertu zen. Bisitari askok ontzi honen maketa harrituta begiratzen du, agian itsasoaren handitasunaren aurrean txikiak garela pentsatuz.

Galerna bat bizi duten marinelek paperezko itsasontzitan nabigatzen duten izaki txikiak direla sentitu behar dute. Lasaitasuna eta esperientzia bidelagun onak dira, baina zortea ez da beti aliatu izaten. Itsasoak pertsona asko banatzen ditu, baina beste asko batu. Lurrean, herri osoak batzen dira biktimak agurtzeko, eta Kantauri aldean asko dira pentsatu gabe itsasoratzen direnak beste batzuen biziak salbatzera. Bistakoa dirudi momentu erabakigarri horietan ia inertziaz jokatzen dela, baina kasu askotan erreskatera irteten zirenak ez zekiten igeri ere egiten. Benetako heroiak dira.

Bisita bukatzean, aldarte atsegineko gizon batek ahots leunez erakusketak hunkitu duela aitortzen du. Benetan ezinezkoa hau ez gertatzea, argazki eta irudi bakoitzaren atzean historiaz gain, batez ere, pertsonak baitaude. Askok bizia galdu dute, baina beste batzuk itsasoaren aurkako borrokan biziraun dute eta beste batzuk gehien maite zuten pertsonak galdu izanari aurre egin behar izan diote. Naufragio batek zapore gazi-gozoak ditu. Agian horregatik horrebeste zentzu aurkitzen diot Laureano Gordonek irudikatutako naufragio dramatiko baten eszena koloretsuari.

Belén de la Calle

Erakusketak

Elena Asins

Sinplea, eta aurretik pentsatutako sinpletasun geometriko horretan konplexutasuna ezkutatzen da, Asinsen lanaren eta izaeraren isla.

Kontzeptuala. Bere hastapen artistikoetatik planteatzen dituen gaien inguruan sortutako ideien bilgarri diren obrak. Dolmenen errebisioa, kasu honetan bideo formatuan; momentuan, artista, medio honetan lanean aurkitzen da erosoen; piezen osagarri bezala, Gorka Aldak, kontu handiz, soinu elektroakustikoz eratutako musika zorrotz eta indartsua, zeinak, menhirraren mozketa, hutsaren erauzketa ikustea errazten digun.

Musikalitatea, Aldak konposatutako soinu multzoa bideoetan islatzen da, baina soinu banda hau erakusketako ibilbide osoan antzematen da, bereziki menhirren instalazioan, piano teklatua bailitzan tartekatzen baitira zuriak eta beltzak, Asinsen kasuan menhirrak eta hutsak.

Iluntasuna, ia ilunpetan egin beharreko ibilbidea, kobazulo garaikide baten moduan; artistak, oso era neurtuan zabaltzen digu ideia edota erreflexio batera iristeko bidea. Iluntasun honek berak akromatismora garamatza, Elena Asinsen obraren ezaugarri iraunkorra, “Zulo Beltza” deituriko instalazioan aparteko zentzua hartzen duena. Argilunaren muga psikologikoa zeharkatzea da Asinsek proposatzen digun erronka, hutsa sentitzea, ezereza.

<<…nire obra bi atalek osatzen dute: hemen agertzen dena, eta idatzi ez dudan guztia. Bigarren hau da, hain zuzen ere, atalik inportanteena…>> Ludwig Wittgensteinen aipu hau Elena Asinsek bere egiten du erakusketa honetan. Ikuslea bera da erakusketa honetako ibilbide-prozesioa osatzen duena. Gure barnea arakatzera bultzatzen gaitu, gure beldurrak, sinismenak, denbora-unibertso honetan daukagun kokapena, ezerez erraldoi honi, hutsuneari buruz daukagun iritzia.

Arrate Rodriguez Martin eta Laura Míguez Ricón

Erakusketak

Leizeak. Irudiaren labirintoak

Badira 2 hilabete Koldo Mitxelenako Erakustaretoa irudi kontzeptuaren bueltan dabilela bere Leizeak. Irudiaren labirintoak erakusketan, baina haratago, irudiaren presentziak egungo gizartean duen garrantziaren arrastoa nabarmena da.

Hiri berri batera iritsitakoan, gaur egun, gehienetan, ikusi beharrekoa zer den argi izaten dugu. Badaude aurrekariak, informatu gara, lonely planet hartu dugu liburutegian, harro gaude gure jakintzaz, gure lagunen argazkiak ikusi izanaz… Eta bertaratutakoan badakigu, nolako dorrea, edo gaztelua, edo eliza, edo udaletxea ikusiko dugun kalearen bueltan. Askotan, nahikoa zaigu bi dimentsiotan ezagutzen ditugunak errealitatean ikustea, lasaitasuna ematen digu. Bertan daude, guk ezagututakoak, ez geunden oker, ez dira tokiz mugitu. Hiria ezagutzen dugu. Asetu gara. Hortik aurrerakoak plazerra eragin dezaketen gehigarriak baino ez dira, zera osagarriak.

Oso bizitza ilustratua daramagu, tiramisua edo maionesa edo baratza nola egin ez dakigunean youtube-ko bideoak ikusten ditugu, errezeta edo landare liburuak kontsultatu. Gure jakintza zabalduz doa, modu batean edo bestean, baina agian irudimenari uzten diogun tartea txikiagoa da.

Hirurogeigarren hamarkadatik hona, arteari dagokionez, lan egiteko modua aldatu da, irudi komertzialak irudi artistikoekin nahastu dira, eta bertatik jaiotako hibridoak gaur egun arte lagun izan ditugu. Aipatzekoa Bigas Luna zine zuzendariak koipearen kontrako garbigarri ezagun batentzako egindako iragarki polemikoa, esate baterako. Dohainikako telebistan gaur egun egindako sarraldi ausartenetako bat izan dela esango nuke. Pornoa, erotismoa, telenobela, zinea eta produktua bera uztartu ditu airoski. Azken finean, garbigarri ezagun baten erosle profilari dagozkion nahiak eta gogoa azaleratu ditu, hauek ezkutuan mantentzen baldin badira ere, laburmetrai forman. Ikusleak, hortaz, bete du bere papera, obra iritsi zaio, eta kode ezberdinen bitartez ulertu ahal izan du, ekintza honetaz kontziente izan ez bada ere. Bakoitzaren kriterioaren arabera, egunerokotasunean, pieza-iragarki-laburmetrai hori maitatua, gorrotatua edo axolagabetzat hartua izango da.

Froga