Eu Es

En fin... ba bai!

Blog
Getaria

Informazioa galtzen denean…

2015-12-13
Categorías: Archivos, Getaria,

Argazkiak, dokumentuak, liburuak, CDak, diska gogorrak, web orriak eta abar, guztiek datuak gorde eta eskaintzen dituzte. Momentu berezi baten isla, eraikin baten planoa, udaletxeko aktak, frentean borrokatu zuen gudari batek bere maitaleari bidalitako eskutitza, Erdi Aroko eskuizkribuak, unibertsitateko notak, partitura bat, talde baten diskoa… lehenagokoak edo geroagokoak, formatu batean edo bestean, baina guztiak informazio iturri.

Ikuspegi historiko batetik begiratzen badugu iragana argitzen eta berreraikitzen laguntzen duen informazioa jaso dezakete. Egunerokotasunera ekartzen badugu, berriz, egiten ditugun gestioetan lagungarri edo gure oroimenen gordailu izan daitezke. Guztiak informazio iturri, guztiak zergati batengatik gordeak eta guztiak baliotsuak… ongi daki hori sute edo uholde batean guztia galdu duenak, edota ordenagailua bapatean izorratu eta disko gogorrean gordea zuena  errekuperatu ezin izan duenak. Orduan konturatzen gara zein garrantzitsua den interesatzen zaizkigun kontuak ondo eta modu egokian gordetzea, artxibatzea… Izan ere, guztia galdu duena hutsetik hastera behartuta aurkitzen da.

Eta galdutako informazioa herri batek bere historian zehar gordetako dokumentuak balira? Zer egin galtzen dena herriaren informazioa eta memoria denean?

Lehen Karlistaldiaren ondorioz, Getariak galdera horiei erantzuna eman beharrean aurkitu zen. Herria guztiz suntsituta geratu zen eta horrekin batera herriko artxiboa erre zen. Bertan gordetzen zen informazio historikoa galtzeaz gain, udalaren eta herriaren kudeaketarako beharrezkoa zen informazioa galdu zen. Izan ere, artxibo batek dokumentazio historikoa baino gehiago gordetzen du.

Getaria artxiborik gabe aurkitu zen. 1838ko azaroaren 23an ospatutako udalbatzak argi islatzen du galera honek sortutako egoera. Udal karguak etsita, zer egin eta zer pauso eman ez dakitela. Herriaren iragana guztiz ilunduta eta orainari itsu-itsuan aurre egin beharrean. Artxiboko dokumentuak, kontu liburuak, hipoteka liburuak… denak suak irentsiak. Ardura gehien bizilagunen ondasunen gaineko dokumentazioarengatik erakusten da “cuya falta, irremediable, no podía menos de hacer sentir sus funestas consecuencias a la riqueza territorial y vecinos propietarios, cuyos bienes radican en esta jurisdicción”.

Getariarrak berriro hutsetik hasi behar izan zuten. Herriaren kudeaketa egokirako dokumentuen garrantziaz ohartuta bizkor jarri ziren lanean. “Que semejante estado de orfandad exige que se establezca una base sobre la que se funde una regla que aunque no remedie el mal ya consumado, evite o minore a lo menos sus efectos.” Lehenik udal akten liburua hasi ziren osatzen (liburu horrek eman digu orrialde hau idazteko informazioa) eta ondoren hipoteka liburua, Gipuzkoako Foru Aldundiaren baimenarekin. Hemen hasi zen osatzen berriro Udal Artxiboa. Gaur bertan gordetzen den informazioa ondorengo mendeetan egindako lanaren isla da. Getariak bere memoriaren zati bat berreskuratzeko aukera du 1838tik aurrera sortu, gorde eta artxibatutako dokumentuei esker.

Oihana Artetxe

 

Ipuin kontaketa Getariako liburutegian

2015-11-19
Categorías: Bibliotecas, Getaria,

Ostiral honetan, azaroak 20, ipuin kontaketa izango dugu Getariako liburutegian Aingeru Aramendiren eskutik. Bost  eta erdietan hasiko da saioa eta lau urtetik gorako haurrei zuzendua izango da.

Aingeru Aramendi (Getaria, 1977)  irakaslea da Zarauzko eskolan. Laugarren nahiz seigarren mailako haurrekin dabil normalean, baina azken boladan atzerritik etorritako ikasleekin dabil lanean.

Irakasle gisa oso gustura dabilen arren, Aingeruk antzezpenaren mundua maite du betidanik.  Clown izatea gustatzen zaio gehien eta Bilboko talde batekin ibilia da hospitaletan poza eragiten. Gaur egun, denbora ezagatik, gutxiago dabil zeregin horretan.

Ipuinak kontatzeari dagokionez, Kamishibai teknika du gogokoen, nahiz eta askotariko ipuin kontaketak prestatu.

Iaz hasi zen Getariako liburutegian  ipuin kontaketak egiten eta orain ere, prest daukagu etxeko txikienei ipuinak modu dibertigarrienean eta erakargarrienean kontatzeko, etorkizuneko irakurle bihur daitezen.

Getariako Liburutegia

Ez dadila arrain gazitudun kupelik herrigunean egon!

2015-11-03
Categorías: Archivos, Getaria,

Getariak izan duen industria garrantzitsuena arrain kontserba izan da. Herri arrantzalea izanik, arraina kontserbatzeko teknikak aspaldidanik ezagutu eta erabili izan dira. XVI. eta XVII. mendeetan arrain gaziketa eta eskabetxea ekoizten zuten lantegiak baziren jadanik.

Hasiera batean, teknika hauek, norberaren kontsumora zuzendutako arraina kontsarbatzeko erabiltzen ziren. Hauek, ordea, laster eman zuten salmentarako produktuak ekoizterako pausoa. Etxeetan ekoizten ziren produktuak izatetik, produkzio industrialerako saltoa eman zuten; batez ere XIX. mende amaierako teknologia berrikuntzei esker. Arrantza eta arrain kontserba Getariako diru iturri nagusiak izan dira luzaroan.

Arrain gazitua eta eskabetxea ekoizteko lantegiak etxe azpietan kokatu ziren Getarian. Herriko kaleetan ohikoa zen arrain gazituaren kontserba prozesua ikustea. Produktua herrigunean ekoiztu eta produktua herrigunean biltzen zen. Horrela izan zen 1919ra arte. Urte horretan, Probintziako Osasun-diputatuak arrain gazitua ekoizten zuten industriei produktua herrigunean gordetzea debekatu zien. Imaginatu dezakezue agindu honek herrian sortu zuen ustekabea, are eta gehiago arrain gazituaren produkzioa herriguneko etxe azpitan egiten zela kontutan izanik. Ziurrenik osasun kontuengatik hartutako neurri honek, arrain gazitua gordetzen zuten kupelei toki berri bat bilatu beharra ekarri zuen.

Artxiboan gordetzen den 1919ko uztailaren 6ko idatziak jasotzen duenez, arrain gazitua ekoizten zuten industriei kalte handiak ekarri zizkien erabaki bat izan zen hau. Getariak ez zuen horrelako produktuak biltegiratzeko behar adinako lursailik herrigunetik kanpo. Herriko aberastasun industrial bakarra gazitze-industria zela ikusirik, neurri honengatik kaltetutako enpresariei ahalik eta erraztasun handienak emateko prest agertu zen Udala. Ez hori bakarrik, beharrezkoa zuten biltegia egiteko lursaila lortzeko kudeaketaren ardura bere gain hartu zuen.

Rodriguez eta Balentziaga jaunak izendatu zituen arrantzale aterpetxearen alboan  zegoen eta Estatuarena zen lursaila bereganatzeko. Udalaren asmoa, bertan arrain gazitu kupelak gordetzeko biltegia eraikitzea zen. Eskatutako lurrak, ordea, eskatzaile gehiago zituen eta horrek egoera luzatu zuela dirudi. Artxiboa kontsultatuz ez dugu biltegi hori egin zen edo ez jakiterik lortu. Hori bai, dirudienez, enpresari batek edo bestek beren biltegi propioa egitea erabaki zuten. Hori izan zen Miguel Alegriaren kasua, zeinek arropa garbitzeko herriko harraskaren ondoan arrain gazitu kupelak gordetzeko nabe bat eraikitzeko baimena eskatu zuen, agindu berriak sortutako beharrei aurre egiteko.

Oihana Artetxe

Getariarren Kontxako Lehen Bandera

2015-09-29
Categorías: Archivos, Getaria,

Iraila hilabete berezia izaten da kostako herrientzat. Lehen eta bigarren igandeak gorriz borobilduta egoten dira Euskal Herriko itsasertzeko egutegietan. Gehien bat arraun elkarteak dituzten herrietan. Hauek, oso ondo dakite igande horietan Donostiako Kontxako estropadarako zita dutela.

Getariak 1976. urtetik du Arraun Elkartea; ordurako, ordea, arraun tradizioa oso sustraitua zegoen herrian.  Arrantzale herria izanik, arrain-sardara azkar iritsi, sarea bota eta bira bizkor egiten zekiten eskarmentu handiko traineru arraunlariak zituen. Arraun munduko iturriak kontsultatuz, Gipuzkoan dokumentatuta dagoen estropada zaharrena Getaria eta Zarautzeko tripulazioen artekoa dela jakin dugu. Dirudienez, 1761eko maiatzaren 2an jokatu zen, Moilarritik Donostiako kaira. Desafio honetan parte hartzen zuen traineru bakoitzak 11 gizonez osatutako tripulazioa zuen eta irabazleak 100 ezkutu jasoko zituen aurkariaren aldetik. Tamalez, ezin izan dugu jakin nor izan zen estropada aitzindari honetako irabazlea.

Gaurkoan XIX. mende bukaerara egingo dugu atzera, estropadak antolatzen hasi ziren garaira. Gaur egun egiten diren estropaden artean Donostiako Kontxako Bandera da Bizkaiko golkoan ospatzen den estropada zaharrena. 1879. urtean ospatu zen lehen aldiz norgehiagoka hau, Donostiako Udako jaien egitarauko ekintza bezela. Lehen estropada hartan elkarren artean desafioan zeuden tripulazioak gonbidatu zituzten. Arrakasta handia izan zuen ikuskizunak eta urtero errepikatzeko erabakia hartu zuten Donostiarrek. Geroztik, arraun mundua asko aldatu den arren, estropada honek txoko berezia izaten jarraitzen du arraunlari eta arraun zaleen artean.

Eta noiz hartu zuen parte lehen aldiz Getariak Kontxako estropadan? 1881ean izan zen. Estropada hori antolatzen zen hirugarren edizioa zen eta Hondarribiako traineruak irabazi zuen bandera. 1890 eta 1891 urteko edizioetan Getariako trainerua bigarren geratu zen; garai hartan nagusitasuna zuen Donostiako traineruaren atzetik. 1895. urteko edizioan berriz, Frantzisko Arregi patroi zuen Getariako “Nuestra Señora de la Paz” traineruak Kontxako bandera irabaztea lortu zuen. Pasaia, Orio (San Telmo eta San Jose traineruekin) eta Zumaiarekin lehiatu zen. Bigarren izan zen Pasaiari 26 segundu atera zizkion Getariak. Aurten, beraz, Getariako traineru batek lehen Kontxako bandera lortu zueneko 120 urte betetzen dira.

Ordudanik 5 Kontxako Bandera lortu ditu Getariak (1895, 1896, 1900, 1903 eta 1911), horietariko hiru Frantzisko Arregi patroi lanetan zela (1895, 1896 eta 1903). 1896. urtean gainera, Kontxako Bandera irabazteaz gain, Bilboko estropadan ere garaile izan ziren; “Esperanza” izeneko Getariako trainerua urteko traineru onenean bilakatu zen horrela. Iaz kaleratutako Artzape batean islatu genuen bezela, Getarian ederki ospatu zen tripulazioaren nagusitasuna.


Oihana Artetxe

*Argazkia: Euskomedia Fundazioa

Duela mende erdiko Salbatore jai haiek...(1)

2015-07-28
Categorías: Archivos, Getaria,

Ederki gogoratzen ditut jai egun haiek, hura zen hura festa giroa gure lagunartekoa. Salbatore jaietan ohitura zen bezela herriko kale eta balkoiak gogoz apainduak agertzen ziren nolanahiko egunak ez zirela jakinaraziz.

Jaiei abuztuaren 5eko arratsaldean eman zitzaien hasiera eta ondoren gaueko ordu batak arte luzatu zen dantzaldia. Ziur bat baino gehiago ederki luzatu zela festen lehenengo egunean.

Jaietako egun handia Salbatore Deun eguna izan ohi da, urte horretan ere horrela suertatu zen. Abuztuaren 6ari goizeko zazpiretako txistulari dianak eman zion hasiera. Getariako kaletan zehar entzuten zen txistu eta danbolin hotsek zenbaiten lo goxoa aztoratuko zuen seguruenik. Baina herriko jaietan nor gelditzen da oheko izara goxoen artean? Ez al dira kaleko soinuak erakargarriago suertatzen?  Beraz, dianari kasu egin eta bederatzietako kalejirarekin bat egitea onena! Gorputza dantzan esnatu ondoren, herriko zaindariaren omenezko meza nagusia eta agintarien mokadua ezin ziren falta gaurko egunez. Goiza borobildu eta gosea pizteko berriz 12:30tako dantzaldia. Bazkalostean eta indarberrituta eskupilota partiduaz gozatzeko aukera izan genuen, baina ezin pilotarien izenak gogoratu… Festa giroan jarraitu eta zein izan ziren ahaztu zitzaigun eta! Izan ere, zazpiretatik bederatzietara jo eta ke ibili ginen jazbanak jotzen zituen piezak dantzatuz. Hori da hori sasoia! Su artifizialen ikuskizunak eman zigun tregua ondo baino hobeto etorri zitzaigun arnasa berreskuratu eta berriro dantzaldira bueltatzeko.

Abuztuaren 7a, egun handiaren ondorena… gorputza jadanik ez zegoen lehen egunean bezain fresko, baina goizeko diana hotsa entzun bezain azkar egin genuen ohetik salto. Salbatore jaiak urtean behin izaten dira eta! Konturatzerako erraldoi eta buruhandiekin batera ginen kalejiran. Gainera, bazkalordua baino lehen txontxongilo ikuskizun ederraz gozatzeko eta dantzaldian zangoak astintzeko aukera izan genuen. Trago eta mokadu batzuk ere hartu genituen lagunartean; ezin jaiak lagunik gabe ulertu. Egun hauetako gorabeherek urte osoko kontakizunak bete izan ohi dituzte gure koadrilan! Elkartean bapo asetu ginen bigarren egunez… Kontu kontari eta kantuan amaitu genuen bazkaria eta itsas-jokoetaz gozatzera irten ginen kalera. Berriro ere eguna jazbanaren doinuak dantzatzen joan zitzaigun, nahiz eta bat edo bestek konpainia topatu zuen gaua goxotasunean amaitzeko.

Konturatzerako abuztuaren 8a iritsi zen, jaien azken eguna. Urte osoa Salbatore jaiak noiz iritsiko zain eta bazihoazen… Eguna aprobetxatu beharko! Diana… txistu eta danbolin hotsek ez gintuzten egun horretan ohetik hain azkar altsatu, ordu erdi beranduago izan arren. Hamabietako euskal dantzetara azaltzea lortu genuen, esnatzen eta indarberritzen lagundu zigun gosari oparoaren ostean. Ondorengo kontzertua entzuteko gogorik ez eta nahiago izan genuen indarrak arratsaldeko erromeriarako gorde. Fandango eta arin-arin doinuek altsarazi gintuzten eta gaueko jazbanak bere azken notak jo zituen arte ez genuen treguarik izan. Azken jai eguna, azken notak… Aio Salbatore jaiak, datorren urtera arte!


Oihana Artetxe

(1) 1965eko Salbatore Jaietako festa egitarauan oinarritutako kontakizuna.


Harresiak itota

2015-07-09
Categorías: Archivos, Getaria,

Getaria, hiribildu harresitua izan zen. Erdi Aroko harresia lehenik eta baluarte modernoa ondoren. Harresiak babeserako elementu garrantzitsua izan dira historian zehar; kanpoko erasoak saihesteko modurik egokiena. Getariako orografiak babesgune naturala eskaini arren, kostako eta lurreko hegalak izan ziren gehien sendotu zirenak.

1859an, harresia oraindik babes elementu bezela ikusten zen Getarian. Hau botatzeko errege aginduaren aurrean, Getariarrek mendebaldeko eta hegoaldeko haizeetatik babesteko baliagarria zela argudiatu zuten. Urte gutxi batzuk geroago, ordea, haizetik babestea baino garrantzitsuagoa zen behar bat agerian geratu zen. Historian zehar modu eraginkorrean hiribildua babestu eta defendatu zuten pareta horiek, elementu itogarri bilakatu ziren. Horrela irakur daiteke 1881eko agiri batean:

 “…en atención al aumento de población que se nota hace algunos años, se hacía ya preciso darle algún ensanche para poder edificar casas en que puedan habitar los vecinos que se hayan aglomerados en viviendas sumamente reducidas, y que al efecto convenía se solicitase del Gobierno de Su Magestad el Rey el derribo de sus murallas.”

Eskaera honek erantzuna izan zuen. 1885eko espediente batean Getariako lurreko hegaleko harresia eta honen kontra eraikitako kuartela eraisteko baimena aurki daiteke. Kuartela eta harresia bota ondoren libre geratzen ziren lurrak (268m luzeran eta 2m zabaleran) udaletxeari eman zitzaizkion bide publikoa zabaltzeko aukera izan zezan.  Udalak berriz, elementu hauek eraisteko lanen gastua bere gain hartu zuen.  Bestalde, eraikuntza hauek material erabilgarri ugari eskaintzen zuten. Material hau, ingeniari militarrek tasatu ondoren, enkante publikoan saltzeko eta jasotako diruaren zati bat Gerra Ministerioari emateko agindu zen. Gainera, libre geratuko ziren lursailean Udalak eraikitzeko erabakia hartuko balu, eraikitzeko partzela bakoitzaren salneurriaren %3a Estatuari entregatzeko klausula zehaztu zen. Urte bereko ekainaren 27an burutu zen tasazioa: lurreko hegaleko harresi zatiak emango zuen materiala 537,50 pezetetan estimatu zen eta kuartelarena 1.394 pezetetan.

Lehenik kuartela bota zen. Materiala Sebastian Etxanizek eskuratu zuen abuztuaren 2an egindako enkante publikoan eta tasatutako prezioan. Lurreko hegaleko harresiak, ordea, tente jarraitu zuen. 1906ko azaroaren 24ko udalbatzarrean hartu zen hau eraisteko erabakia.  Egoera txarrean zeuden herri-bideak konpontzeko beharra zegoen eta betelanerako materialak harresitik ateratzea pentsatu zen. Gainera, horrela, Kale Nagusia libre geratzen zen, plazatik eta errepidetik eliza ikusten zelarik. Gertakari honek Getariaren zabaltzea eta lotura ekarri zituen. Baina ez pentsa lurreko hegaleko harresi zati osoa desagertu zenik! 1907an, harresiko materialen jabe zen Juan Eizagirre harginak zati bat frontoia egiteko eman zuen. Gaur egun, frontoiaren atzealdeari erreparatzen bazaio, honen paretak lurreko harresiaren zati bat aprobetxatuz eraiki zirela ikus daiteke.

Oihana Artetxe



Alkatetzako zigiluak

2015-06-01
Categorías: Archivos, Getaria,

Artxiboetan lan egitean, gehienetan,dokumentuen edukiari erreparatzen diegu; gutxitan berriz dokumentuaren egiturari edo ezaugarri fisikoei. Baina begiek ez dute letra artean dantza egiten bakarrik, irudiak ere gogoko izan ohi dituzte eta oraingoan Getariako Alkatetza zigiluetan egin dute geldialdia.

1849ko urriaren 7ko udal akta batean irakur daiteke nola, garai hartan, Getariako Udalak ez zuen inolako zigilurik. Probintziaren agindu bati jarraituz, zigilua egiteko beharra ikusi eta horrela erabakitzen da:

“...Careciendo esta corporación del sello en cuestión, acordó que inmediatamente se mande construir uno con las armas de la Villa...”

Aipamen honen aitzakian, artxiboko paperak astintzen ibili gara zigiluen bila. Egindako bilaketan 6 zigilu desberdin aurkitu ditugu 1873tik 2015era. Modu batera edo bestera, denak dute Getariako sinboloa den balearen irudia. Zigilu desberdinak begiratzen baditugu, ordea,momentuko modari jarraituz edo, estetikoki nola aldatu diren ikus daiteke. Gainera, urte batzuetan zigilu desberdinak batera existitu zirela ikusi dugu.

1873. urteko dokumentu batean aurkitu dugu lehen zigilua, zaharrena hau dela esan daiteke (1. zenbakia). Bertan, balea edo balearen errepresentazioa izan nahi duen animalia bat agertzen da gaztelu edo dorre baten azpian. Inguruan “Alcaldía de Guetaria” testua irakurri daiteke. Modu honetan, Getarian bale arrantzak izan zuen garrantzia islatzen da gotortutako hiribildu bat izan zela adierazten den bitartean. Zigilu hau da guztietan berezi eta desberdinena. Aurrerantzean ez zaio hiribildu gotortuari erreferentziarik egingo eta zigilu desberdinetako protagonista nagusi eta bakarra balea izango da. Zigilu honekin batera bada beste bat (2. zenbakia). Lehen aldiz 1886. urtean agertzen da eta bestearekin alderatzen badugu, desberdintasun nabariak ikus daitezke. 1873ko zigiluan gaztelua eta balea genituen protagonista; oraingoan berriz balea izango da protagonista bakarra, “Alcaldía de la Villa de Guetaria” testua lagun duela. Aurrerantzean agertuko diren zigilu berrien aitzindaria da, gailenduko den sinboloaren sustatzailea: bale handi bat, itsasoaren gainean arpoia bizkarrean duela.

XIX. mendearen bukaeran beste zigilu berri bat egin zen (3. zenbakia), guk 1897an aurkitu dugu lehen aldiz. Arpoia bizkarrean sartua duen balea agertzen da buztan aldeko ikuspuntu batetik begiratuta eta “Alcaldía de la N. y L. Villa de Guetaria” testuaz inguratuta. Zigilu honek, aurreko bi zigiluak ordezkatu zituen. Denbora gutxi iraun zuen ordea. Izan ere, XX. mendearen hasieran beste aldaketa bat egin zen (4. zenbakia). 1909an topa dugu lehen aldiz eta mende erdiraldera arte erabili zen. Zigilu berri honetan itsas munstro moduan irudikatutako hortz zorrotzak dituen bale bat agertzen da “Alcaldía de la N. L. e Invicta Villa de Guetaria” testuaz inguratuta. Ziligu honek bigarren fase bat izan zuela ere ikusi dugu (5. zenbakia), balearen munstro itxura mantenduz baina irudia apur bat sinplifikatuz. Honen ondorengo zigilua (6.zenbakia) gaur egun erabiltzen den zigiluaren (7. zenbakia) aurrekaria dela esan daiteke. XX. mendearen erdialdera hasi zen erabiltzen eta bertan ikus dezakegun irudia aurrekoak baino sinpleagoa eta estilizatuagoa da. Balea itsas olatu garbi batzuen gainean agertzen da, arpoia bizkarrean duela eta “Ayuntamiento de la N.L. e Invicta Villa de Guetaria-Alcalde” testuaz inguratuta.


Oihana Artetxe

Porturik gabeko Getaria posible ote?

2015-05-05
Categorías: Archivos, Getaria,

Egun hauetan arrantza-ontziak atzera eta aurrera ikusten dira. Portuan sartu eta itsasora atera, portura bueltatu eta itsasora berriz. Antxoa arrantzatzeko garaia izaten da urteko sasoi honetan eta buru belarri dabiltza arrantzaleak. Getaria Gipuzkoako arrantza portu nagusienetarikoa da gaur egun, azken urteotan bere flota gutxitu arren zenbait arrantza-ontzi mantentzen jakin izan duena. Atzera begiratzen badugu ordea, Getariako portuaren garrantzia handia izan dela ikusten dugu.

Getariaren orografia eta kokapenak Gipuzkoako itsas babesgune nagusienetarikoa bihurtzen dute. Portuko instalakuntzak agertu baino lehenago ere, San Anton mendiaren babesean zabaltzen zen Markorbeko badiak gune ezin hobea eskaintzen zuen ontziak lotzeko. Badia horri esker, Gipuzkoako kostaldeko gune aberats eta estrategikoenetariko bat izan da historian zehar; arrantza ez ezik merkatal gune oparoa eta kostaldea defentatzeko funtsezko kokaleku militarra.

XVI. mendearen lehen erdian, Getariako portuak zuen babesgune izaera hori areagotu zen eta 1521. urtetik aurrera kostako babesgune garrantzitsuenetarikoa izan zen, baita kosta zaintzeko leku esanguratsuenetarikoa Hondarribia eta Donostiarekin batera. Garrantzia honetaz jakitun, Getariak kai berri bat eraikitzeko asmoa agertu zion erregeari. Martin Larraondoguno izan zen portua egiteko arduraduna. Momentu honetan lotzen da, Belsua Ugarte harginak egindako dike baten bidez, San Anton uhartea Getariako penintsulara.

Gure kostaldeko gune nagusienetariko bat izan arren (1883ko ekainaren 8ko legeak Kantauri kostaldean ibiltzen ziren ontzien babes portu ofizial izendatu zuen), XX. mendera arte Getariako portuak ez zuen instalakuntza zaharkituen berrikuntza sakon bat burutu. Mende horren lehen erdian, arrantza eta merkatal portu handi batean bilakatzeko egitasmoa jarri zen mahai gainean; trenbidea bertara eramatea ere pentsatzen zen. Baina errealitateak irudimena gailendu zuen oraingoan eta portuko egituran momentuko beharrei erantzuten zioten zenbait hobekuntza besterik ez ziren gauzatu.

Egitasmoa Elkano Marinel Kofradiaren ekimena izen zen. Jose Maria Aranbarri Getariarrak portuaren azalera 4.900m2 tatik 22.200 m2 zabaltzeko lanen proposamea egin zuen. Helburu nagusiak arrantza eta kontserba-industria bultzatuko zuen portuaren edukiera handitzea eta Bilbotik Pasairako bidea egiten zuten kabotajeko itsasontziei babesa eskaintzea ziren, baita itsasoarekin erlazio zuzena ez duten beste sektore batzuk bultzatzea ere. Egitasmoaren gauzatzearekin portuko bokalea 30 metrokoa egin zen, iparraldeko dikea altsatu zen enbatetatik babesteko, kaiaren babesa handitzeko beste nasa bat eraiki zen, portuaren barruko nasak sortu ziren ontzietako zamaketa lanak errazteko eta abar. Getariako portua berritzeko egitasmoa Celestino Mendizabalek gauzatu zuen eta 1919an bukatu eta inauguratu zen, kofradia eta arrantzale aterpetxearekin batera.

Gaur egun Getariako portuak duen itxura XX. mendearen bukaerako lanen fruitu da, baina baita bilakaera luze baten ondorio. Izan ere, porturik gabeko Getaria posible ote?


Oihana Artetxe


Altxor txikiak berreskuratzen direnean

2015-03-30
Categorías: Archivos, Getaria,

Hilabete hauetan Getariako artxiboa antolatu eta eguneratzeko lanetan murgilduta gabiltza. Paper eta kartoizko kaxa artean igerian. Horrelako lanetan aritzen garenean, noizean behin gertatu izan zaiguna gertatu zaigu oraingoan ere. Kaxa batean gordeta zegoen altxor txiki bat berreskuratu dugu. Altxor grafiko bat.

Kristalezko 13 negatibo eta 20 bat fotograbatu agertu dira artxiboan gordeta. Toki desberdinetako argazkiak dira, tartean Getariako eta Pasaiako badiako zenbait argazki zahar eta oraindik identifikatu gabeko beste batzuk. Udaletxean bazuten negatibo hauen berri eta guk orain digitalizatzeko ardura hartu dugu.

Negatiboak Don Federico Olive Prieto herriko botikaria izan zenarenak direla jakin dugu. Federico Madriletik etorri zen 1910 inguruan eta herriko botikaren ardura hartu zuen. Itxuraz argazkizale amorratua zen, argazki ugari egiten dituzten horietarikoa. Bera hil zenean, 1949 urtean, Jose Domingo eta Fermin Olascoaga Rotetak botikariak alokatua zuen etxeko garbiketa egin eta bertako trasteak zabortegira eraman zituzten. Hala ere, bertan bota zituztenean, pilatutako traste guzti haien artean, diztira egiten zuen zerbait zegoela konturatu ziren. Gerturatu eta orduan ikusi zuten diztira hura kristalezko negatibo eta fotograbatuek sortzen zutela. Gordetzeak pena merezi zuela pentsatu, topatutako guztiak bildu eta udaletxera eraman zituzten bertan gorde zitezen. Ordutik artxiboko kaxa batean egon dira gordeta.

Oihana Artetxe

Pasaia - Getaria

2015-03-02
Categorías: Archivos, Getaria, Pasaia,

Getaria eta Pasaiaren arteko antzekotasunak Getaria eta Pasaiaren arteko ezberdintasunak bezain nabariak dira.

Gipuzkoako arrantzaleentzat zein arrantza industriarentzat horiek dira bi portu nagusiak.

Hala arrantza mota nola arrantzari lotutako industria, baina, oso bestelakoak izan dira batean eta bestean.

1960. hamarkadan Pasaia da Getariak segitu nahi ez duen hirigintza eta garapen eredua, hitzez hitz udal aktetan jasota, esate baterako.

Alabaina, Getariako udal artxiboan Pasaiari buruzko oso bestelako materiala topatu dugu, ustekabean: hainbat argazkiren negatiboak, kristalezkoak! Oraingoz datatu ezin ditugunak.

Arandoko lanak, espigoiarenak, 1904koak dira. Argazkietan haren arrastorik ez dago. Eta kristalezko negatiboen erabilgarritasuna XX. mendearen hasieran bukatzen da. XX. mendearen lehen urteotan eginikoak dira, beraz.

Horrek, baina, ez die ikusgarritasuna kentzen.

Hona hemen haietako batzuk.







David Zapirain