Eu Es

En fin... ba bai!

Blog
Getaria

Desamortizazioa

2017-05-05
Categorías: Archivos, Getaria,

Zorra. Jakina da egungo gizartean zor publikoak edozein politika gidatzeko duen pisua erabakigarria dela. Atzera begiratuz gero, bat azkar konturatu daiteke historiako pasarte asko ere baldintzatu dituela.

Herri-zorra denboran zehar oso presente egon den moduan, hau gutxitzeko era ezberdin eta ugariak erabili izan ditu estatuak. Horren adibide argia izan zen desamortizazioa. Prozesu horren pasarte bat jasota dago udaleko artxiboan, azken zatiarena, Madozen desamortizazioarena alegia.

1855an atera zen argitara Desamortizazioaren Lege Nagusia, Pascual Madoz Ogasun Ministroaren eskutik. Honen arabera, eliz ondasunak eta udal lurrak salgai jarri behar ziren. Hala eta guztiz ere, salbuespenez betetako lege bat izan zen Gipuzkoaren kasuan (baita gainerako euskal probintzien kasuan ere), foru aldundien eta udalen lege honekiko aurkakotasuna zela eta. Getariako kasuan, udalbatzarretako aktek argi erakusten dute aipaturiko aurkakotasun hau.

1856ko maiatzaren 7ko batzarreko aktan, udalari atentzioa deitzen zaiola aipatzen da, desamortizazio legeari lotutako ondasun zerrenda aurkeztu ezaren ondorioz. Ez da ahaztu behar, 1836an Getariako udal artxiboa erretzearen ondorioz mota honetako erroldak desagertu egin zirela. Hau dela eta, Probintziako Gobernadore Zibilak, ofizio baten bidez, hiru eguneko epean ondasunen zerrenda egin eta aurkeztea agindu zion udalari.

Hiru egunak ondo luzatu ziren. Aipaturiko zerrenda hiru urte beranduago egin zela islatzen digu 1859ko abuztuaren 1eko udalbatzarreko aktak. Ondorengo ondasunek osatzen zuten zerrenda:

- Udaletxea. Hasieratik argi uzten zen besterenezina zela, herriak eraikin honen beharra baitzeukan.

- Portuko etxola. Hau ere besterenezina zen, 1875. urterarte baitzegoen alokatuta. 8.000 errealeko balioa zeukan, urteko 160 errealeko errenta emanaz. Saltzekotan arrantzaleen gremioari akzioak eta etekinak bermatu behar zitzaizkion.

- San Anton mendia. Urteko  400 errealeko etekinak ematen zituen.

- San Anton mendiko bost etxola, arrantzarako materialen deposito modura erabiltzen zirenak. Udal lurretan eraikita egon arren, jabetza pribatukoak zirenez, hauek ere besterenezinak ziren.

- San Anton gaztelua. Guda garaietan soldadu-taldeez okupatuta egon ohi zena. Funtzioa ikusita, hau ere besterenezina izango litzateke.

Zerrendaren arabera, San Anton mendia zen salgai jarri zitekeen udal ondasun bakarra.

Xabier Etxeberria

*Irudia: Getariako Udala. http://www.getaria.eus/eu/content/arrantza-eta-arrantzaleak

Udal Langileen Garbiketa

2017-04-21
Categorías: Archivos, Getaria,

Garbitu hitzak toki edo gauza batetik zikinkeria kentzea esan nahi du. Zikinkeriak berriz, toki edo gauza horretan berezkoa ez den eta kutsu negatiboa duen zerbait ematen du aditzera. Beraz, zerbait garbitzea toki edo gauza horrek berezkoa ez duen eta negatiboa den hori desagerraraztea litzateke. Baina zer gertatzen da pertsonak garbitu edo baztertzen direnean? Pertsonak zikinkeria izan daitezke? Eta nork erabakitzen du nor den zikinkeria eta nor ez?

Gerra Zibilaren eta Frankismoaren garaian pertsona ugari izan ziren zikinkeria bezala tratatuak. Boterean zeudenen ideiak ziren balio zuten bakarrak eta desberdin pentsatzen zuen oro jendartearentzat arrikutsu bihurtu zen. Pertsona horiek defendatzen zituzten ideia politikoak gaitz kutsakor kontsideratu ziren. Hori izan zen marxista de euskal abertzaleen kasua. Memoria historiko hori berreskuratu nahian udal-langileen garbiketa-espedienteen bila ibili gara artxiboan.

1937ko urtarrilaren 14ko udal-aktak jasotzen du lehenengo aldiz garbiketa-espedienteen berri Getarian. Izan ere, hilabete horretan, Gobernadore Zibil Orokorrak udal langileen garbiketa aurrerantzean udalari egokitzen zitzaizkiola jakinarazi zuen. Momentu horretatik aurrera Getariako udalbatzaren ardura izan zen bertako langileen gaineko azterketa politikoa burutzea eta, hala iritziz gero, langile hori bere lanpostutik kentzekoa.

Lehen garbiketa-espedienteak udal gordailuzain zen Juan Iriondo Mugerzaren eta udal danbolin-jole zen Emeterio Isasti Urangaren kontrakoak izan ziren, euskal abertzale izatea egotzita. Hauek ia modu zuzenean kaleratu zituzten, baina ondorengo agindu batek udal langile guztiei espediente bat ireki eta beraien inguruko informazioa biltzera behartu zuen udalbatza. Espediente hori langilearen inguruan bildutako informazioek eta langile beraren testigantzek osatu behar zuten, diotenez, arazo pertsonalak medio gezurra izan zitezkeen testigantzak eta kaleratzeak ekiditeko. Udal langile oro zegoen susmopean garai haietan.

Urte berdineko urrian, Emeterio Isasti danbolin-joleari bere lanpostua itzultzeko agindua jaso zuen udalbatzak, Komandante Militarraren eskutik. Euskal abertzaletasunaren aldekoa izan arren, danbolin-jole kargurako aproposa zela iritzi izan zuen eta Emeterio bere lanpostura bueltatu zen. Emeteriok zortea izan zuen eta azkenean pertsona garbitzat hartu zutela esan daiteke. Askok, ordea, ezin izan zuten zikintasun orbana gainetik kendu. Idatzi honek, ideia desberdinak defendatzeagatik garbiketa-espedienteen ondorioak jasan zituzten guztiak omendu nahi ditu.

Oihana Artetxe

Irudia: Propaganda Frankistaren parte den kartel bat da. Servicio Nacional de Propaganda delakoak egin zuen.

Guztiz suntsituta

2017-04-21
Categorías: Archivos, Getaria,

Tarte honetan, orain pare bat urte, Getariako artxiboaren galerari buruz aritu ginen. Hau Lehen Karlistaldiaren ondorioetako bat izan zen, baina ez bakarra. XIX. mende hasierako gatazka horrek herria guztiz suntsitu zuela esan dezakegu.

Getaria gotorleku garrantzitsua izan da historian zehar. Bere orografiaren berezitasunek eta kostan duen kokaguneak gune estrategiko bihurtzen dute. Hori dela eta, gune militar izan da historian behin baino gehiagotan. XIX. mendearen hasieran bi aldiz militarizatutako plaza izan zen. Lehena Napoleondar Gerretan eta bigarrena Lehen Karlistaldian. Bi kasuetan portuak berebiziko garrantzia izan zuen.

Napoleondar Gerretan frantsesek okupatu zuten Getaria 1808ko martxoaren 5etik 1813ko uztailaren 1era. Egun horretan bertan portuko minak eztanda egin zuten, Getariako defentsetan kalte handiak eraginez. Gainera, 1814an tropa ingelesek San Anton mendiko gotorlekua suntsitu zuten.

Getariako defentsak egoera horretan geratu arren, 1834ko azaroaren 1ean, Lehen Karlistaldiaren testuinguruan, Getariako soldadu-taldea berrezarria izan zen. Kasu honetan, Getaria liberalen gune izan zen eta gatazkaren lehen lerroan egon zen. Egoeraz ideia bat izan dezazuen, 1835eko abenduaren 15ean Herrerieta errebalari su ematea agindu zuen Getariako Alkateak, karlistak bertan indartu ez zitezen. 1836ko urtarrilean ordea, karlistak Getarian sartu ziren herria guztiz suntsituz. Soldadu-talde liberalak 1838 arte irautea lortu zuen, tropa isabeldarrek Garate mendia hartu eta Getariak jasaten zuen blokeoarekin bukatu zuten arte. Guzti honen ondoren herria nola geratu zen imagina dezakegu...

1938ko irailaren 11ean Udalbatzak batzorde bat sortu zuen Lehen Karlistaldiak herrian utzitako kalteak zenbatzeko. Hilabete berdineko 20. eguneko udalbatzarrean herriaren egoeraren berri eman zuen batzordeak. Karlisten erasoak udal artxiboa, eskribautza, harresiaren barruko 104 etxe eta landa eremuko 51 baserri suntsitu zituen. Hiribilduan 15 eraikin bakarrik salbatu ziren eta horiek ez zuten bertan bizi ahal izateko adina erosotasun eskaintzen.

Egoera latz honen aurrean, Udalbatzak Gipuzkoako Foru Aldundira laguntza eske jotzea adostu zuen. Getariarrak herrira bueltatu zitezen eta herria berreraikitzeko aukera izan zezaten, Getaria zerga eta arieletatik kanpo uztea eskatu zioten. Hilabete beranduago Udalbatzak erantzuna jaso zuen. Bertan, zergak eta arielak kentzeaz gain, egoera latzari benetan aurre egin ahal izateko eta hiribildua guztiz berregin ahal izateko, urteko 2000 erreal emango zitzaizkiela jakinarazten zen. Horri eta herritar guztien lanari esker, Getaria errautsetatik  birsortzen hasi zen. Tamalez, ordea, Bigarren Karlistaldia iritsi zen XIX. mendearen bigarren erdian.

Oihana Artetxe

Irudia: Euskomedia

Getaria eta Baleak

2017-03-23
Categorías: Archivos, Getaria,

Gabon egunetan balea agertu zen Getariako portuan. Gaur egun gutxitan izaten da aukera itsasertzetik bale bat ikusteko eta asko izan ziren gabonetako oporrak bertara gerturatzeko baliatu zituztenak. Baleak euskal kostaldetik urrundu dira, animalia hauen populazioaren beherakadak bultzatuta. Baina baleek ere memoria historikoa balute, borondatez urrunduko lirateke euskal arrantzaleen bale ehiztari ospea gogoan.

Euskal kostaldeko herrietan ohikoa izan da bale ehiza eta Getarian ezin bestela izan. Herriko armarria begiratzea nahikoa da Getaria eta bale ehizaren arteko harreman estuaz ohartzeko. Besteak beste, Zarautz Jauregian 2006an egin zen indusketa arkeologikoak ere harreman honen aztarnak atera zituen argitara. Bertan XI. mendeari dagokion bale hezur multzoa topatu zuten arkeologoek. Aztarna hauek Europako bale ehizaren aztarnarik zaharrenak izan daitezkela uste da.

Getarian bale ehizak izan duen garrantziaz jakitun, udal artxiboan gai honen inguruko bilaketa egin dugu oraingoan. Agiri bakarra topatu dugu, baina nahiko esanguratsua. 1879ko irailaren 24an sinatutako udal-aktak Getaria, Zarautz eta Orioko arrantzaleen arteko auzia aipatzen du. Dokumentu honetan, auzian izandako gastuak ordaintzen laguntzeko, Getariako arrantzaleei 2.800 erreal kuartoko diru-laguntza ematea adosten da. Baina ze auzi izan zen hau?

Ziur gaude 1878ko otsailaren 11ak Getariako ahozko memoria historikoan txoko bat duela. Egun horretan Zarautz, Orio eta Getariako arrantzaleek balea begiztatu zuten Zarautz parean eta beren txalupetan hura ehizatzera atera ziren. Roke Etxabe zarauztarrak sartu zion lehen arpoia animaliari eta hark Moilarri pareraino eraman zituen arrantzaleak. Inguru hartan lortu zuten arrantzaleek balea menderatu eta hiltzea. Garaiko kronikek kontatzen dutenez, Getariarrek balea herriko portura eraman zuten, Zarautz eta Orioko arrantzaleen gaitzespenarekin. Egoera honen aurrean, Zarautz eta Orioko arrantzaleek auzitara eraman zuten gaia. Hiru herrietako arrantzaleak 1879ko uztailaren 29 arte egon ziren auzitan. Azkenean, Azpeitiko Epaitegiak Getariarrei eman zien arrazoia. Aipatutako Getariako udal-aktak auzi honi egiten dio aipu.

Ehizatutako balea 6.250 pezetetan balioztatu zuten perituek, baina portuan bertan usteldu zen epaiaren zain. Balea Donostiara eraman eta bertan erakutsia izan balitz, 30.000 pezeta baino gehiago lortzeko aukera izan zutela estimatzen da 1928ko otsailaren 15ean La Constancia: diario integro fueristan “Konta Katilluk” sinatzen duen artikuluan. Baina Ernest Hemingway idazlearen “Agurea eta Itsasoa” eleberri famatuan gertatzen denaren antzera, balearen hezurdura bakarrik aprobetxatu ahal izan zuten arrantzaleek. Donostiako Udalak erosi zuen bale honen hezurdura eta gaur egun Donostiako Aquariumean ikusgarri dago. Bale hau izan zen teknika tradizionalekin euskal kostaldean ehizatu zen azkena.

Oihana Artetxe

Irudia: 1878ko otsailaren 11ean ehizatutako balearen hezurdura. Iturria: www.aquariumss.com

Irlandarrak Getarian

2017-01-16
Categorías: Archivos, Getaria,

Gabonak gerturatzen ari diren garai honetan, Olentzeroren antzera, Getariako historia aberastuko duen opari txiki batekin gatozkizue. Dakizuenez, bertako artxiboa Lehen Karlistaldian erre zen eta, ondorioz, ia ez da 1838. urtea baino lehenagoko dokumenturik gorde. Hau horrela, zenbaitetan beste lekuetan zaindu den dokumentazioaren bitartez jakinarazten ditugu bertako gertakizunak. Gaurkoan dakarkigun gaia Iago Irixoa lankideari esker ezagutu dugu. Ikerketa batean murgildurik zegoela, Adunan eta Sorabillan (Andoain) zeuden 70 irlandar Getaria eta Zarautzera lekualdatzeko Diputazioaren 1653ko abenduko agindua topatu baitu. Baina nondik nora irlandarrak gurean?

Irlandaren eta euskal kostadearen arteko merkatal harremana Erdi Arotik dator. Euskaldunak Irlandara sardina eta legatza arrantzatzera joaten ziren eta, horrek, Irlandako merkatal sareetan sartzea ahalbidetu zien. Hala ere, XVII. mende erdialdekoa ez zen merkatal harremana izan. Irlandarrek arrazoi politiko-militarrak izan zituzten orduan Euskal Herrira etortzeko. Garai horretan, Irlandarrak Erresuma Batuko gobernuaren errepresio eta jazarpena jasaten ari ziren, Ingalaterrak burututako konkistaren ondorioz. Horretaz gain, Espainiako Koroa barne eta kanpo testuinguru belikoan murgildua zegoen. Horren barnean 1655-1660 bitarteko guda anglo-hispaniarra deritzona dugu. Azken gatazka hau bi koroen arteko merkataritza politiken ildotik sortu zen eta Oliver Cromwell-ek (Ingalaterrako buru politiko eta militarra izan eta Irlanda eta Eskoziaren konkista burutu zuen kristau protestantea) bultzatu zuen. Testuinguru liskartsu honetan, katolikotasunaren bermatzaile ziren Irlanda eta Monarkia Hispanikoaren arteko harremanak estutu ziren. Horrek Gaztelako Koroa buru zuen armadan irlandarren papera areagotzea bultzatu zuen XVII. mendearen erdialdean. 1641-1654 artean 22.500 irlandarrek penintsularako bidea egin zutela uste da.

Gipuzkoara iritsi ziren gehienak Pasaiako portura egin zuten. 1653ko urtarrilaren 6an 3000 infante irlandar iritsi ziren bertara. Etorkin hauen gehiengoa soldaduak ziren eta beraien etorrerak, oinarrizko beharrei erantzuteko prestaketez gain, behin baino gehiagotan gehiegikeriak eta liskarrak sortu izan zituen; ez horiek bakarrik. Muga lurraldea izaki, Gipuzkoan egoteak soldadu bati baino gehiagori  desertatu, ihes egin eta Frantziara alde egiteko aukera eman zion. Hau saihesteko asmoz, Probintziak kontingentea sakabanatzeko erabakia hartu zuen 1653ko maiatzean. Irlandarrak Gipuzkoa barnealdean sakabanatu zituzten, baina Pasaiatik ez oso urrun, edozein momentutan armada antolatu eta itsasoratzeko prestakuntzak ahalik eta azkarren egiteko aukera mantentzeko asmoz. Lehen sakabanaketa honek ez zituen liskarrak eten eta 1653ko abenduan bigarren dispertsioa agindu zen: 70 irlandar Amezketa eta Abaltzisketara; Asteasu eta Larraulen zeuden 100 irlandarrak Goiatz, Errezil eta Bidanira; Aduna eta Sorabillako 70ak Zarautz eta Getariara; eta Zizurkilgo 50ak Oriora lekualdatzeko asmoa agertu zen.

Baina asmo hori gauzatu zen? Iritsi ote zen irlandarrik Getariara? XVII. mendeko erdialdeko eliz agiriek zenbait bikote irlandarrek haurrak Pasaiako badiako elizetan bataiatu zituztela adierazten dute. Agiri hauek baliatuz, 1650-1660 bitarteko Getariako bataio liburuak miatu ditugu datu bila. Horrela topatu ditugu irlandar bikote baten bi alabak izan daitezkeenen bataio-agiriak. 1658ko urtarrilaren 17an Antonia Buler Moran batailatu zuten, Diego Buler eta Maria Enoranen alaba eta 1660ko uztailaren 17an bikote beraren bigarren alaba bat, Teressa Buler Moran. Buler abizena Irlandar jatorriko Butler abizena izan daitekeela pentsatzen dugu. Moran abizena berriz, fonetikotasun irlandarra duen amaren Enoran abizenaren moldaera.

Gainera, ikusi dugu, 1650-1660 bitartean Getarian bataiatutako haurretatik bederatzik ez dutela amaren edo aitaren daturik jasotzen, bigarren kasua gailentzen delarik. Hau argigarria suertatzen da 1630-1650 bitartean horrelako kasu bakarra dagoela aintzat hartzen badugu. Hau Getariara gizonezko irlandarrak iritsi eta bertako emakumeekin harremanak izan zituztenaren adierazgarria izan daiteke.

Beraz, 100% ziurtatu ezin badugu ere, bataio liburuetan lortutako datuek Aduna eta Sorabillan zeuden 70 irlandarrak Getaria eta Zarautz bitartean sakabanatu zituztenaren hipotesia baieztatzeko pauso bat dela pentsatzen dugu.

Oihana Artetxe

Irudia: http://www.libraryireland.com




Getariako Abere Hiltegia (II)

2017-01-16
Categorías: Archivos, Getaria,

Aurreko hilabetean 1903an zabaldu zen hiltegi berriaren inguruan aritu ginen. Hilabete honetako idatzia, aurrekoaren jarraipena duzue. Izan ere,  Getariako abere hiltegiaren inguruko gorabeherak ez ziren hiltegi berria martxan jartzearekin amaitu.

XX. mendeko lehen erdian, batez ere hogeita hamargarren hamarkadatik aurrera, ohikoak bihurtu ziren hiltegiaren garbitasunaren inguruko kexa eta aipamenak. Dirudienez, hiltegia erabiltzen zuten harakinek ez zuten  behar bezala zaintzen eta garbitzen. Arazorik handiena hustubideak ziren, behar zuten mantenua egiten ez zitzaienez buxatu egiten baitziren. Horrelako azpiegitura bat egoera egokian ez mantentzeak osasun arazoak ekar ditzazkeela jakinik, behar duen higiene maila mantentzea ezinbestekoa da. Are eta gehiago, Getarian 1903an eraiki zen hiltegia herrigunean kokatzen zela kontutan badugu.

Azpiegituraren garbitasun ezari, harakinek bertan abereak hitzartutako orduetatik kanpo hiltzen zituztela gehitu behar zaio. Beraz, osasun arazoa areagotu egiten zen, orduz kanpo hildako abereak albaitariaren osasun azterketa egin gabe hiltzen baitziren.

Egoera honen aurrean, Udalak zenbait neurri hartu zituen. Hiltegia erabiltzen zuten harakinei azpiegiturak behar bezala mantentzen eta abereak hitzartutako orduetan hiltzen ez bazituzten zigorrak ezartzen zizkien. 1942an, higiene arazoa konpontzeko asmoz, hiltegian zenbait eraberritze lan egin ziren: lurzoruan zementu geruza bat bota zen eta hustubiderako sifoi bat jarri zen. Baina hau ez zen nahikoa izan egoera hobetzeko.

1954an hiltegia ixteko eta beste berri bat eraikitzeko agindua jaso zuen Udalak. Mende hasieran eraikitakoa oso egoera txarrean zegoen eta bertan egiten ziren lanetarako txikia zen jadanik. Gainera, ez zituen Hiltegien Arautegi Orokor Berriko zenbait baldintza betetzen eta bere kokagunea ez zen aproposena. Egoera honen aurrean, Udalak hiltegi berriaren kokagunea zehazteko beharra izan zuen. Honek, herrigunetik urrun eta ur emari batetik eta itsasotik gertu (hondakinak errazago hustutzeko) behar zuen.

Azkenean, Igarategi errotaren alboan kokatzea erabaki zen, izen bereko errekastoaren alboan. Kokagune honek bete beharreko baldintzak asetzen zituen. Behin kokagunea zehaztuta, hiltegi berriaren planoak eta proiektua egitea falta zen. Oraingoan Manuel Urkola Ansola arkitektoa izan zen eraikuntza berriaren diseinuaren arduraduna. Hiltegi berria egiteko 371.277 pezetako aurrekontua izan zuen Udalak, horietatik 125.000 pezeta Foru Aldundiaren diru-laguntza bitartez lortu zituen. Hau izan zen Getariako azken abere hiltegia.

Oihana Artetxe



Getariako abere hiltegia (I)

2016-12-01
Categorías: Archivos, Getaria,

Garai batean animaliak etxeetan hazi eta hiltzen ziren, baina denborarekin guzti hori aldatzen joan da apurka. Nekazal guneetan txerribodekin mantendu da gehien, baina gaur egun oso toki gutxitan egiten dira. Izan ere, gaur egun haragia non-nahi erosi dezakegu, gure beharretara egokituz.

Herri eta hirietako haragi eskaria bideratzeko, XIX. mendean hiltegiak eraikitzen hasi ziren. Herriguneko etxeetan abereak hiltzea, jadanik, ez zen egokitzat hartzen, higiene kontuak zirela medio, osasunarentzat arriskutsua izan zitekeelako. Getarian 1889koa da hiltegiaren buruzko lehen aipamena. Urte horretan, herria haragiz hornitzeko ardura zuen Jose Elosuk herriko hiltegi publikoaren egoera txarraz kexu da, bertan egin beharreko garbiketa lanak egiteko, ur hornidura eskasa dela ohartaraziz. Hau dela eta, behin-behinean, abelburuak Francisco Enbilen etxean hiltzeko baimen eskaera onartzen dio udalak.

Udal hiltegiaren egoera tamalgarriaren aurrean, 1901ean udal batzorde bat eratu zen hiltegi berria eraikitzeko kokaleku egokia aztertzeko. Batzorde horrek Gaztetape izendatu zuen hiltegi berria eraikitzeko herriko toki egokiena bezala, itsasoko aireak abelburuak freskoago mantentzen lagunduko zuela argudiatuz. Hau horrela, herriko albaitariak eta haragi ikuskatzaileak, batzordekideekin batera, “Marcobe” (egungo Malkorbe) izendatu zuten Gaztetapeko gunerik egokiena, baina toki honek ez zuen perituen oniritzia lortu. Azkenik, herrigunean zegoen Katrapona enparantza aukeratu zen hiltegi berria egiteko gune.

Tokirik egokiena Katrapona-andia izenekoa zen, baina bertan ontziola bat omen zegoen kokatuta. Ontziola hori udal lurretan zegoen eta, bertan kokatzeko baimena lortu zuenean, udalak lurzorua herritarren ongizaterako beharko balu eraisteko aginduko zuela hitzartu zen. Egoera honek ez zuen herriko bizilagun guztien onarpena lortu. Alde batetik hiltegia herrigunean kokatzea osasunarentzat arriskutsua izan zitekeela eta herri arrantzale batean ontziolaren beharra aldarrikatzen zuten ontziolako jabe eta lagunak zeuden. Hauek tokirik egokiena Malkorbe zela defendatzen zuten. Bestalde, udalaren erabakia babesten zuten herritarrak zeuden.

Azkenean, udalaren erabakiak aurrera egin zuen eta, Donostiako Domingo Ezeiza maisuak eginiko planoa jarraituz, hiltegi berria eraikitzeko obren esleipena Juan Eizagirre Orioko bizilagunaren aldekoa izan zen. Eraikuntzak 5401,63 pezetako kostua izan zuen udalarentzat eta 1903ko otsailerako amaitua zegoen. Hiltegi berriko araudia urte bereko martxoan ezarri zen.

Oihana Artetxe

Kantauriko Arrantzale Aterpetxea

2016-11-14
Categorías: Archivos, Getaria,

Getaria Kantauri kostaldeko itsasontzi askoren babesleku nagusia izan da denborale eta enbatetan. XX. mendearen hasieran ordea, eskaintzen zituen azpiegiturak oso eskas geratzen ziren horrelakoetan jasotzen zuten itsasgizon kopuruarentzat. 1902an portua handitzeko egitasmoa idatzi zuen Jose Maria Aranbarri getariarrak, Elkano Arrantzaleen Kofradiak bultzatuta. Portu berriaren helburua kabotaje-ontzientzat eta arrantza-ontzientzat babesleku egokia izatea zen.

Helburu horrek ordea, Getarian lehorreratzen ziren arrantzale eta itsasgizonak artatzeko gune baten beharra sortzen zuen. Ordurako, euskal itsasgizonak Kantauriko itsasgizonentzat aterpetxe baten beharra aldarrikatzen hasiak ziren. Honi erantzuna eman nahirik, Kantauriko Arrantzale Aterpetxea Getarian eraikitzeko erabakia hartu zen. Itsasgizonen babes beharraz jakitun, Elkano Arrantzaleen Kofradiak proiektua gauzatzeko batzorde bat osatu zuen eta 1918ko uztailaren 16an aurkeztu zuen. Aterpetxea portuan kokatzea eta Kofradiaren egoitza, arrain salmentarako gela eta itsasgizonentzako aterpetxea barne hartzea proposatzen zen bertan.

Eraikina 1919an, Elkanoren mundu biraren IV. mendeurrena ospatzeko ekintzen baitan, inauguratu zuten. Beheko solairuan salmenta gela, arrain biltegia, ikatz eta gatz biltegiak eta itsasgizonentzat atseden gela ezarri ziren. Azken hau beheko solairuaren erdigunean kokatu zen eta itsasgizonak atseden hartzeko bankuak eta arropak lehortu ahal izateko esekigailuak zituen, erdian kokatzen zen tximinia handiaren inguruan antolatuta. Lehenengo pisuan, berriz, aterpetxearen arduradunaren gela, Kofradiakoa bilera aretoa eta 200 pertsona baino gehiago jasotzeko lekua zuen logela handia egokitu ziren. Bertan egur eta olanezko oheak eta higiene zerbitzuak ezarri ziren. Azkenik, bigarren pisuan, beharrezko guztia zuen erizaindegia prestatu zen: esku-ohea, ebakuntzetarako mahaia, itsasoan zauritu eta gaixotuak artatzeko oheak...

Gaur egun Getariako portuan egoera tamalgarrian ikus daitekeen eraikinak, berebiziko garrantzia izan zuen Kantauri itsasoan arrantzan eta merkataritzan ibili ziren itsasgizonentzat. Getarian babesleku ezin hobea zutela jakiteak, ingurune arrotz batean lan egiteak zituen arriskuak gozatzen lagunduko zien ziurrenik.


Oihana Artetxe

* Argazkia: Indalecio Ojanguren bilduma

Txistularien lana 1956ko Salbatore jaietan

2016-08-18
Categorías: Archivos, Getaria,

Uztaila aurrera doa eta gero eta gertuago ditugu Salbatore jaiak. Ez da lehen aldia lerro hauetara gai hau ekartzen duguna. Artxiboan topatutako dokumentu batek jarri digu amua oraingoan ere eta, jaien gertutasunari erreparatuta, irenstea erabaki dugu.

Jaietan eta festa giroan musika beti dago presente gurean. Egun berezi hauek alaitzeko erantzukizuna izateaz gain, burutzen diren ekitaldiak handitasunez janztekoak ere badituzte musikariek. Horien artean, jaietan, danbolin-jole edo txistulariak protagonismo berezia izaten dute. Izan ere, danbolina eta txistua ezin aproposagoak suertatzen dira soinean hartu eta, kalez kale alde batetik bestera, herria girotzen ibiltzeko.

1956ko Salbatoretan eta Elkanoren jaian txistulariek egin beharreko lanak jasotzen dituen dokumentua topatu dugu gure bilaketan. Hona hemen txistularien egitarau hura.

Abuztuak 4, larunbata:

20:00tan Buruhandi eta Erraldoiak lagundu.

Abuztuak 5, igandea:

7:00tan Alborada

9:00tan herriko kaleetan zehar ohiko Biribilketa

Gauean, musika bandarekin batera, dantzaldia

Abuztuak 6, astelehena (Salbatore eguna):

7:30tan Diana eta Alborada

9:30tan herriko kaleetan zehar ohiko Biribilketa

9:45etan udaletxe aurrean Alkate soinua (jantzi tradizionalekin)

Meza Nagusiaren ondoren, herriko agintariei elizatik udaletxerako bidean lagunduz Alkate soinua.

Ondoren, udaletxearen aurrean, Agur Jaunak agintariak desfilatzen duten bitartean.

Arratsaldean, 21:00ak arte, musika bandarekin batera, dantzaldia

Abuztuak 7, asteartea:

8:00tan Diana eta herriko kaleetan zehar ohiko Biribilketa

Arratsaldean, 21:00ak arte, musika bandarekin batera, dantzaldia

Oihana Artetxe

Plater bakarraren eguna

2016-07-21
Categorías: Archivos, Getaria,

“Plater bakarraren eguna”, horrela deitu zitzaion 1936ko Urriaren 30ean Espainian dekretuz hartu zen neurria. Erabakia Gobernadore Zibilek jakinarazi zieten lurraldeko Udalei eta Azaroaren 15ean jarri zen martxan. Getarian Azaroaren 14ko udalbatzarrean jakinarazi zen. Baina, zer zen “Plater bakarraren eguna”?

Gerra Zibilean altxamendua burutu zuen bandoak ezarri zuen neurria izan zen. “Plater bakarraren eguna” delakoa hilabeteko lehenengo eta hamabosgarren egunean ospatzen zen. Egun horietan taberna, jatetxe, ostatu eta hoteletan plater bakarra jateko eskaintza egiten zen menu oso baten kostuan. Hau da, bezeroek lehenengo eta bigarren platerra eta postrea jango balute bezala ordaintzen zuten, baina praktikan plater bakarra jaten zuten. Eskaintzen zen platera zopa, haragia, arraina edo edozein eltzekari izan zitekeen. Bezeroak horietariko bat hautatu behar zuen eta postrearekin laguntzen zen.

Otordu horietan lortzen zen etekina ongintzara bideratzen zen. Diru-bilketa hurrengo hilabeteko bigarren egunean egiten zen, legea betetzeko agindua zuten establezimenduetan eta etxe partikularretan. Ordaindu beharrekoak, gutxienez, egun horretako irabazien %25a izan behar zuen eta, gainera, otorduak ematen zituztenek egun bakoitzeko bezeroen zerrenda osatzeko agindua zuten, inolako iruzurrik egon ez zedin.

Getariako lehen “Plater bakarraren eguneko” diru-bilketa 180,75 pezetakoa izan zen. Egun hori ordea, ez zen hilabetero bete. 1937ko urtarrilean diru-bilketa hori egiteari utzi zitzaion, besteak beste, Udalak Laredotik ihesean etorritako errefuxiatuak eta, portua itxirik mantendu zen bitartean, herriko arrantzale pobreak laguntzeko diru-bilketa berezia egin behar izanagatik. Otsailean eguna berriro martxan jarri eta 350 pezeta bildu zituzten. 1939ko ekainetik abendura bitartean berriro etenda egon zen. Orduan, diru-bilketa egiteko ardura zuen herriko Sección Femeninak ez zuelako eginbeharra bete. Udalbatzarrak, egoeraren jabe, sei hilbeteengatik badaezpadako 460 pezetako ordainketa egitea erabaki zuen. Izan ere, “Plater bakarraren eguna” ospatzeari muzin eginez gero “Mugimenduaren” kontrakotzat hartu eta zerrenda beltzetan sartzeko edo isuna jasotzeko arriskua zegoen.

Oihana Artetxe

*Irudia: "Plater bakarraren egunaren publizitate kartela (Iturria: http://www.elespanol.com)"