Eu Es

En fin... ba bai!

Blog
Asteasu

Testamentuek diotena

2017-10-30
Categorías: Archivos, Asteasu,

Asteasuko artxibo honetan, beste dokumentu mota desberdinen artean, baditugu gordeta hainbat testamentu XIX. mende aurrekoak, horien artean zaharrena XVI. mendekoa izanik. Hortaz hitz egingo dugu oraingoan.


Testamentuek informazio asko gordetzen dute bere baitan eta oso baliagarriak dira mota desberdinetako ikerketak egiteko. Beste gauza batzuen artean, informazio ekonomikoa, erlijiosoa edo juridikoa eskaintzen digute. Baita ere ahaidetasun erlazioak ezagutzeko edota heriotzaren inguruko ohiturak ezagutzeko dira erabilgarriak, izan ere, dokumentu mota honen bitartez heriotzaren momenturako gai pertsonal guztiak argi uztea lortu nahi zen, horregatik islatzen ziren hainbeste datu testuetan.

Kasu honetan esku artean dugun testamentua Asteasuko Juan de Bulanori dagokio. Juanek bere gauzak prest utzi nahi izan zituen hil ondoren arazoak suertatu ez zitezen bere seme-alaben, ondorengoen eta zordunen artean. Baina badu beste helburu bat ere testamentua hau egiteko. Zehatz mehatz adierazten du non nahi duen hilobiratua izatea eta ospatu beharreko hileta-elizkizunak. Dokumentu hau egin zuenean Etxarri Aranazen bizi zen, baina jaiotzez Asteasukoa zenez, hil ondoren bere jaioterrira bueltatu nahi du eta bertako eliza parrokialean hilobiratua izan nahi du “Joan de Bullano mi hijo a sus propias costas mi cuerpo aya de llevar y lleve al dicho lugar de Asteasu y sea enterrado en la iglesia del dicho lugar dentro de la dicha iglesia en la sepultura donde [a mi Joan mi hijo] y mis herederos les pareciera”. Baita ere idatziz agintzen du bere omenez bederatziurrena, urteurrena eta beste hiletak ospatzea nahi duela, guztiak bere semearen kontura.   

Behin bere hiletak argituta, zorren gaira pasatzen da, hil baino lehen ezin izango zituen denak kitatu eta. Hori dela eta, zerrenda bat egiten du eta bertan zehazki aipatzen du zeinbait diru (dukat) zor dion nori edo nork zor dion zenbat berari eta zergatik. Bera hargina zen, beraz hornitzaile askorekin negozioak egiten zituen, adibidez, Catalina Lordenarekin (?). Emakume honek kare bizia saldu zion eta ondoren Juan de Bulanok harriaren inguruko lan batzuk egin zizkionez “son seys ducados o lo que ella en su conciencia diciere mando le sean pagados”. Honetaz gain, errementariei, zapatariei eta bestelakoei ere zor zien. Bestalde, kontrakoak ere badaude, adibidez, Hondarribiako Tomas batek berari zor zion harategian egindako lan batzuengatik. Modu honetan zordunen zerrenda 6 orriren bitartean luzatzen da.

Ikusten da nahiz eta urteak eta mendeak pasa, badaudela hainbat gauza eta ohitura ez direla aldatu. Aurrean dugun dokumentua 1558 urtean sinatutakoa da, hau da, orain dela 459 urte, eta urte guzti hauetan zehar badaude zenbait gauza ez direnak aldatu, alde batetik, eliza ospakizunak, bederatziurrena eta urteurrena adibidez, oraindik ere egiten dira. Bestalde, heriotzak harrapatzen gaituen momenturako gure gai guztiak eta ondorengotza ondo lotuta uztea esate baterako. Izan ere, testamentuak erromatar garaian ere egiten ziren, beraz, esaten den bezala, guk ez dugu ezer asmatu.

Amaia Mendizabal

Parte hartzea artxiboan

2017-09-07
Categorías: Archivos, Asteasu,

Badira bost urte Udal Artxiboko dokumentazioa oinarri hartuta herriaren inguruko berri bat idazten hasi ginela. Orain arte aukeratutako gaiak ugariak eta oso desberdinak izan dira. Baina denek izan dute helburu berdina: herritarren artean artxiboan dauden altxorrak eta bitxiak zabaltzea,  hauek ere bereak bezala ulertu eta sentitu ditzaten. Lan honetan lagun izan ditugu Asteasuko Udala eta Aiurri aldizkaria. Bieri, nola ez, gure eskerrik beroenak.

Noski, berri edo artikulu guztiek izan duten harrera ez da berdina izan. Gehienek, interesa sortu dute irakurleen artean. Batzuek hainbat ikerlari edo ikusbera ekarri ditu Artxibora bertara gehiago entzuteko jakinminez: Argentinatik arbasoen bila, Bandoa euskaraz,... Beste batzuek eskualdetik kanpo ere oihartzuna izan dute: emakume bertsolariak, Elizmendiko Guillermo Eizagirreren garbilekua,... Gutxi izan dira inongo erantzunik gabe geratu direnak.

Azken hauen artean zegoen duela lau urte Concepción Esnaolari buruz idatzi genuen artikulua. Bertan esaten genuen bezala 1937 urte amaieran emakume honek udal administrari eta telefono zaindari karguak eskatu zituen, Osoko Bilkuran bere gaitasunak zalantzan jarri zituelarik. Zalantzan jarri bai, baina kargua eman ere eta honela bilakatu zen aintzindari. Artikuluaren amaieran diogun bezala, urte askotan zehar bete zuen lana txukun eta zuzen (1953 urtean oraindik ere soldata ordaintzeko erabakiak daude akta liburuetan). Baina bertan adierazten dugu, baita ere, bere bizitzari buruz ezer ez dakigula.

Azkenean, emakume honi buruz Gillermo Etxeberriaren eskutik heldu zaizkigu hainbat argibide. Concepción Esnaola eta bere ahizpa Florencia Asteasuko Udal Idazkaria izandako Dario Esnaolaren alabak ziren. Muño Handi baserrian bizi ziren arren Ikaztegietakoak ziren sortzez. 1935 urtean zendu zen Dario. Alabak bertan bizitzen jarraitu zuten. Florentxi maistra zen Muño Handi baserri azpiko gela batean. Azken honek ere, emango du aurrerago artikulu txiki bat idazteko.

Eta hau da azken finean blog honetan argitaratzen ditugun berriekin lortu nahi duguna. Herritarren partehartzeari esker herriko kultura, jakituria, historia,... elikatu eta balioan jartzea. Irakurleen elkarlanari esker, Udal Artxiboan gorde ez den informazioa ere denon zati izan dadila.

Amagoia Piá


Garaia da

2017-06-12
Categorías: Archivos, Asteasu,

Gipuzkoa tradizionalean udalaren ardura zen auzokoen oinarrizko bazka bermatzea. Herriko ostatua ondo eta kalitatez hornituz; laboreen prezioa murriztuz; salmentetan erabiltzen neurtzeko gailuak kontrolatuz… Gorputzaren bazka ez ezik, izpirituarena ere zaintzen zuen udalak. Esate baterako, apaizak hautatzen zituen eta elizaren lanak eta mantenimendua bere gain hartzen zituen. Izan ere, gure egungo hizkeran, udal “azpiegiura” zen hura ere.

Tradizioa, baina, ez zegoen beti berrikuntzarekin borrokan. Tira, bai, gehienetan. Baina tarteka biak uztartzeko aukera zegoen. Hala gertatu zen orain dela 120 urte Asteasun. Eliza oso egoera kaxkarrean zegoen; udalak hura zaharberritzea erabaki zuen, istripurako arriskua oso nabaria baitzen. Horiek horrela, lanak abiatzear zirela 1896ko maiatzean, alkateak ordulari berria eta modernoa jartzea proposatu zion udalbatzari. Proiektu asko omen zeuden mahai gainean herrian, baina jada komunitatearen bizitza ez omen zen eskilen soinuan mugitzen, ordulariaren erritmoan baizik. Hala zioen alkateak: El Señor Presidente manifestó que según noticias iban a dar principio en breve las obras de reedificación de la torre de la iglesia, y que hallándose, como es notorio, en muy mal estado el reloj de la misma, sometía a la deliberación de sus compañeros el punto de si se debía acordar la adquisición de uno nuevo provisto de esfera y aunque son muchos los proyectos que el Ayuntamiento desea poner en  ejecución en el próximo ejercicio,  animados todos por los mejores deseos para llevar a cabo obra tan conveniente para el vecindario, se acordó autorizar al mismo Señor Alcalde para hacer las gestiones convenientes para su adquisición.

Horretarako, Inazio Zubillaga erlojugilearen eskaintza onartu zuten. Ordulariaren izaera modernoa beste behin ere uzten dute agerian: Reloj con 8 días de cuerda, horas con repetición y con cuartos de hora y toda la maquinaria de bronce, cuerdas metálicas, todo ajustado o arreglado al estilo de los últimos adelantos y con dos esferas. En 5000 reales.

Are, soldata ez ezik, lana egin bitarteko mantenua ere udalaren kargu dela zehazten da tratuaren baldintzetan:  Advirtiendo que las pesas y mi manutención del tiempo de colocación de dicho reloj serán a cuenta de ese municipio y todo lo demás así como transporte irá a mi cuenta. Tratuan beste elementu bat sartu zuten: ordulari zaharra, hain zuzen ere. Nonbait, Zubillagak haren piezak berriz erabiltzeko edo gailua bera konpontzeko interesa zuen. Horrela, Referente al nuevo reloj parroquial de esa (Villa) y sus condiciones, debo manifestarle a Usted y al Ayuntamiento de su digna presidencia que me comprometo a hacer y a instalar el nuevo reloj parroquial de esa bajo las condiciones ajustadas por esa corporación y por la suma de 1000 pesetas  y el reloj viejo.

Azkenik, lanak amaitu, erlojua elizan paratu eta funtzionamendua konprobatu egin zuen udalak berak, 1897ko urtarrilean: Y examinado dicho reloj después de su instalación por un inteligente declaró que el Ayuntamiento había hecho una excelente adquisición y en favorables condiciones…

120 urtean behin laguntza eskatzen duen laguna dugu ordularia. Izan ere, berriz ere matxuratuta dago. Hau konpontzeko auzolana da aukerarik onena. Denona baita erlojua; ondarea. Etorkizuna eta iragana batzen duen pieza da, zalantzarik gabe, denboraren tik-tak.

EKAINAREN 14an ORDULARIA NOLA KONPONDU AZTERTZEKO BILERA UDALETXEAN!

Amagoia Piá


“...Será observado durante 40 días…”

2017-05-23
Categorías: Archivos, Asteasu,

Denek dakigu nor den Louis Pasteur (1822-1895), pasteurizazio prozesu famatuaz gain beste hainbat aurkikuntza egin zituen medikuntzaren inguruan. Antisepsiaren gurasoetako bat izan zen, ebakuntzetan erabiltzen zen materialaren esterilizazioari esker heriotza eragiten zuten hainbat gaixotasun saihestuaz. Baina gainera, infekzio-gaixotasunen ikertzaile handia ere izan zen. 1880 urtean hegaztien koleraren inguruko ikerketak egin zituen eta 1885 urtean amorrua (hidrofobia izenez ere ezaguna) gaixotasunaren aurkako bakuna lehenengo aldiz frogatu zuen haur batean.

Bitartean Asteasun Osasun Batzordeak hainbat neurri abian jartzea erabaki zuen 1867 urteko gutun batean ikusi dezakegun bezala. Hidrofobia gaixotasun kutxakorrak hain eragin beldurgarriak zituen neurri benetan zorrotzak proposatzen zirela. Batetik, zakurrek gaixotasuna hartu ez zezaten: “...todos los perros de esa villa (...) se encierren por un periodo cuando menos de 40 días (...) disponiendo acto continuo la muerte de todo aquel que se encuentre fuera de su casa...”; bestetik, gizonen bat kutsatua izan den ikusteko “...el hombre mordido por dicho perro será observado todos los días por los facultativos(…) durante al menos 40 días (...) y propinándole durante dicha observación los medicamentos que aconseje la ciencia”; eta gainontzeko aziendak kutsatu badira, “Respecto  a los ganados mordidos se reconozcan todos los días y a la menor indicación de estar enfermos (...) se matarán sin consideración de ninguna especie y serán enterrados con una profundidad conveniente.”

Honelako babes neurriak hartzeko idatzitako 2 gutun ditugu artxiboan, bata 1853 eta bestea 1867 urtekoa. Azken hau da goian aipatutako neurri zorrotzak agintzen dituena. Lehenengoan, 1853 urtekoan, behi batek zakur gaixotu baten hozkada jaso zuela eta listua jariatzen zegoenez hil eta sakon lurperatzeko agindu zuten, baserriko gainontzeko aziendak ere ikuskaritzapean geratuko zirelarik.

Baina, 1889 urtean Pasteur jaunaren amorruaren inguruko aurkikuntzak ongi ezagunak ziren. Ordundik aurrera ditugun gutunetan azienden babes-neurriak berdinak izaten jarraitzen zuten arren, gaixoturik gerta zitezkeen pertsonenak oso bestelakoak ziren. Honela dio gutunak: “...que un perro ha mordido al niño José Manuel Sarasola...disponga su envío al Instituto Pasteur de Paris o al de Ferran de Barcelona…”. Haur honen kasu zehatzean Parisera bidali zuten gastuak Udalak eta Foru Aldundiak erdibana ordaindu zituztelarik.

Amagoia Piá

Argazkia: Asteasuko Udal Artxiboa, 0017-02.

Kontu bitxiak artxiboetan: idazkera frogak eta zirriborroak

2016-12-07
Categorías: Archivos, Asteasu,

Dagoeneko blog honetan plazaratu diren artikuluek artxiboetako funtsetan hamaika gauza daudela frogatu dute; bai espero daitezkeenak, baita aurreikusten ez direnak ere. Egoera berezi honek modu askotan aurkezten den informazioa topatzea dakar, logika duena edo logikarik gabekoa; azken finean, ohikoagoak direnez gain, antzinako paperen artean gauza bitxiak eta atentzioa ematen duten batzuk topatzen dira. Xelebretasunaren munduan mamitsuenetarikoak, zalantzarik gabe, idazkera frogak dira; hau da, notario edo eskribauen ikasleek edo apopiloek beren etorkizuneko lanean trebatzeko idazten zituzten zirriborroak.

Halakoek anitz gauza islatzen dituzte; deigarriena, adibidez, non idazten ziren ikustea da. Izan ere, idazkera froga hauek edozein lekutan egin zitezkeen, baita balio juridiko-administratiboa zuten dokumentuetan ere. Notario-eskriturak horren lekuko bikaina dira, adibideak ugariak direlarik; halako idatziak gordetzen dituzten sortetan, orduko zein beranduagoko idazkera frogak topa daitezke. Baina ez dira hor bakarrik ageri: Asteasuko 1558-1559 urte bitarteko kontu liburuek ere, adibide asko aurkezten dituzte.

Deigarria gerta dakiguke dokumentazio originala zirriborroak egiteko aprobetxatzea. Hori egiteko arrazoiak ugariak izan daitezke. Batzuk ematearren, bi aipatu ditzakegu. Batetik, irakurketa gaitasun eza; hau da, mutiko horietako askok, eta beraien maisuek, ez zekiten aurreko mendeetako edo hamarkada luze batzuk lehenago sortutako dokumentaziorik irakurtzen; gaur egungo “orri zikinen” funtzioa betetzen zutela esan genezake.

Bestetik, dokumentuari berari garrantzia gutxi ematea. Aurreko urte, hamarkada edo mendetan idatziak izaki, iraganari lotuak hartzen ziren eta modu honetan, sortu eta urte gutxiren buruan beraien balizko balioa pasata zegoela uste zen. Udal-kontuei dagokienez, behin kontuen ikuskatzea egin eta azaltzen ziren zenbatekoei adostasuna emanda, “benetako” balioa galtzen zutela ematen du. Gorde, gorde egiten ziren, baina iraganeko kontutzat hartzen ziren eta honela, kontserbatzeko edo (ber)erabiltzeko irizpideak gaur egun izan ditzakegunen oso bestelakoak ziren.

Aipatzen ditugun zirriborro horietan modu askotakoak aurkitu daitezke. Badaude ariketa matematikoak islatzen dituzten frogak; hauetan bitxienetako bat beste batean jaso genuen euskarazko zenbakiekin harremana du. Izan ere, halako idazkera froga moduan euskarazko testuak edo esaldi gutxi batzuk topatu izan dira, Asteasu beraren kasuak edo Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoarenak ondo adierazten duten bezala(1).

Asteasuko udal kontuetan ikus ditzakegun zirriborro horiek beste hainbaten ezaugarriak dituzte. Froga horietan ohikoenak hizki solteak dira, bokaleak edo kontsonanteak, silabak, baina hitz osoak ere egon daitezke, edo pertsonen izenak. Honela, aipatutako kontu-liburuetan “Domingo de Camio”, “Don Antonio de Çauala. Don Miguel de Aguirre”, edota “Don Pedro de Ayalde, beneficiado de la tierra” bezalakoak ikus ditzakegu.

Beste batzuetan notario-dokumentu baten hasierako esaldi edo hitzak jaso ditzakete, hala nola: “Joanes de Lizarraga, vezino de la tierra de Asteassu, a diez días del mes de setiembre de mill e quinientos y cinquenta”, “La merced que V. Merced hizo a mi hermano”, “memoria de los maravedís (?)”,“De la memoria de mí, Marticho”, eta abar. (Ikusi 1.go irudia)

Askotan, gehienetan, froga hauek ez dute zentzurik edo esanahi argirik; azken finean, zirriborroak edo trebatzeko ariketak baitira, besterik gabe. Baina hainbatetan, eguneroko bizitzaren printzak eskeintzen dizkigute, gerora gutun edo beste dokumentuen zati izango ziren zatiak hain zuzen ere:

“La merced que V. Merced hizo a mi hermano la hestimo en ssumo grado por (… ) Vesso a V. M.  las manos ynfinitas vezes. Escríueme que pague a V. M. (…)  treynta mill reales. Escríueme que pague a V. M. treynta e nueue mill reales. Escríueme que pague a V. M. treynta”. (Ikusi 2.garren irudia).

Edota:

“Sepan quantos esta carta de testamento y postrímera voluntad. Ayer a la mañana escriuí a V. M. largo con el hordinario. Después acá, lo que se ofresce es que Antonio de Armora, Ascenio [sic] de Armora, a uenido a ssu casa con entera salud y larga vida”. (Ikusi 3.garren irudia).

Are interesgarriakoak dira filosofia erlijiosoaz bustitako testu luze zein motzak, garaiko pentsamolde, heziketa eta hezkuntzaren lekuko direnak. Batzuetan otoitz liturgiaren esaldi motz batzuen amaigabeko zatiak dira, irakurriz gero mantra baten modukoak liratekeenak:

“María Santíssima, conceuida sin pecado oreginal, amén. María Santíssima, conceuid [sic] sin pecado oreginal, amén. María Santíssima, conceuida sin pecado oreginal, amén. María Santissi”. (Ikusi 4.garren irudia).

Baina bertzeetan idatziek mami gehiago dute:

“Todo fiel christiano es muy obligado a tener deuoción de todo coraçón de la Santa Cruz de Christo, nuestra luz, pues en ello quisso María por nos, redemir de la cautiuidad de nuestro pecado y del enemigo malo. Y por tanto, te as de acostumbrar a signar y santigoar aciendo tres cruzes: la primera en la frente, la segunda en la boca, la tercera en los pechos. Ablando con Dios, nuestro Señor, mostrad cómo en el nombre del Padre y del Hijo y del Espíritu Sancto, amén, por qué os signastes en la frente porque nos libre Dios de los malos pensamientos. La segunda en la boca, porque nos…

Todo fiel cristiano es muy obligado a tener debozión de todo…”. (Ikusi 5.garren irudia).

Funtsean, balio juridikorik gabeko idatziak dira, esanahi argirik gabeko testuak, besterik ez; baina batzuetan, zirriborro horietatik tanta batzuk izatetik, zuku eder bat ateratzera iritsi gaitezke; garaiko gizartera hurbiltzen uzten diguna.

Iago Irixoa

(1) Asteasurako, http://www.ereiten.eus/blog_view.php?uuid=24&cat=Asteasu; AZPIAZU ELORZA, J. A.: “Palabras y textos vascos antiguos”. In: Cuadernos de Sección. Hizkuntza eta Literatura, 7 (1988), 7-14, bereziki 12. orr.  (http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/literatura/07/07007014.pdf); eta batez ere, IRIGOYEN, A.: “Dos textos arcaicos del siglo XVI”. In: IRIGOYEN, A.: De re philologica linguae vasconicae II. Bilbo: Deustuko Unibertitsatea, 1987, 231-235 orr. Azken testu hauen irudiak artikuluan bertan eta Gipuzkoako Foru Aldundiko artxiboen web-ean ere ikus daiteke:  http://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DKAVisorArchivoJSWEB/estatico/index.html?consulta=GPAH&fich=GPAH70097_A_000100v.jpg&numImages=2&sec=null.

Pello Errota bertsolariaren sinadura

2016-06-06
Categorías: Archivos, Asteasu,

Gaur egun denek dakigu nor de Pello Errota. Asteasuko bertsolari handia. Denek dakigu izena nondik datorkion ere. Errota batean bait zuen bere ogibidea. Hainbat libururi esker dakigu 1840 urtean jaio eta 1919an zendu zela. Bertsolari bikaina zela eta, bigarren diru sarrera bat lortzen zuen plazatan arituaz. Askok dakigu ere bere benetako izena Pedro Jose Elizegi Maiz zela.

Baina, zer dugu Asteasuko artxiboan bere inguruan? Erroldatan azaltzen da noski. 1885 urtean bere emazte eta seme-alabekin Ekialdeko 18.garren etxean erroldatua zegoen orduan. Irakurtzen eta idazten bazekien. Errolda horren arabera, familia osoan bakarra zen ordea, emazteak eta seme-alabek ez bait zekiten. Hori bai, denak errotako langile bezala seinalatuak ziren.

Baditugu artxiboan Pello Errotaren beste sei agiri. Denak auziak. Bat izan ezik, denak diru kontuak tartean. Bi bereziki bitxiak. Pedro Jose Elizegik Agustin Elola deitu zuen ahozko auzi batera diru zor batengatik, bi egun beranduago ordea, Agustin Elolak Pedro Jose Elizegik berdina eskatu zuen Pedro Joseren aurka, honek ere diru kontuengatik. Agustinek dio bere aita dela etxea gobernatzen duena eta berari dirurik ez eskatzeko, gainera Pedro Josek duela zorra berarekin. Pello Errotak dio Agustini diru asko utzi diola eta berarekin zorrik ez duela. Bietako inork benetako frogarik aurkeztu ez eta epaileak bertan behera utzi ditu auziak.

Bigarren auzi "bitxi" bat ere badugu. Lursail baten alokairuaren ingurukoa. Pello Errotak bere jabeari ordaintzen zion urteroko alokairuaren dirua. Baina bigarren alokatzaile bat ere azaldu zen, etxea eta lursail guztiak berak alokatu zituela esanaz, eta Pello Errota lursail hartatik botatzeko eskatuaz. Pellok argudiatu zuen alokairua jaberari ordaintzen ziola eta jabearen aginduak bakarrik beteko zituela.

Gainontzeko auziak diru kontuengatik sortutakoak dira. Denak 1880 eta 1885 urteen bitartean gertatutakoak. Ez lehenago, ezta ondoren ere ez da beste arazorik jasotzen. Agian artxiboan ez direlako gorde, agian urte horiek izan zirelako beretzako txarrak. Batek daki...

Bukatu dezagun beste bitxikeria batekin. Bere sinadura. Pedro Jose Elizegi Maizek normalean Pedro Elizegi bezala sinatzen zuen, nahiz eta behin Pedro Jose Elizegi ikusi dugun. Hortxe bere eskuz sinatutako ohar bat.

Amagoia Piá

Atzerrian onartu zuten Bixente

2016-03-10
Categorías: Archivos, Asteasu,

Gaurkoan ariketa txiki bat egingo dugu. Pentsatu dezagun argazki batean. Izan dadila atzerritik datorren  dozenaka pertsona azaltzen den argazkia. Oraingoan, guzti horien artean mutiko bat irudikatuko dugu. 20 urte ditu, ile beltzarana, begi argiak, biboterik ez eta bizar gutxikoa, altuera eta gorputz arrunta, ez altua ezta baxua ere,...

Dagoeneko ziur naiz zuen buruetan Siriatik datozen hainbat gazteren aurpegiak topatu dituzuela. Bestela bilatu interneten, zientoka daude. Denak bizitza hobe baten bila beren etxetik joanda. Edo, bizitza baten bila, besterik gabe.

Horrelakoxea zen Asteasuko Bixente Lizaso Irazusta gaztea 1924 urtean Montevideora joatea erabaki zuenean. Artxiboan topatu dugun dokumentazioaren artean badaude hainbat datu kurioso. Batetik, ikusi dugun bezala, bere deskrinapen zehatza (estatura regular, corpulencia regular,  pelo castaño, cejas castañas, bigote no tiene, barba poca, frente regular, ojos claros,...). Agirietan argazkia erantsi ohi zen, aurpegiarena soilik; beraz, deskribapen osoa eranstea hobe.

Ezkongabea eta nekazaria zen. Udaleko idazkariak ziurtatzen zuenez inon auzirik irekita ez zuen. Bidaiatu ahal izateko eskatzen zitzaizkion dokumentuen artean: medikuaren ziurtagiria gaisotasun kutsakorrik ez zuela eta txertoak jarriak zituela adieraziaz, ama alargunaren baimena eta aitaren heriotza ziurtagiria, zedula pertsonala eta emigrazio kartila behar bezala beteta.

Behin guzti hauek lortuta, Bixentek Montevideorako bapore bat hartzeko baimena zuen. Hona hemen Asteasuko artxiboan gordeta dugun beste dokumentu bitxi bat. Bixentek hartu zuen baporearen inguruko informazio liburuxka. "Compañía Hamburguesa, Hamburg-Südamerikanische Dampfschfffahrts-Gesellschaft" delakoarekin hitzartu zuen bidaia. Honek agentzia bat zuen Bilbon "Edmundo Couto" hain zuzen. Baporearen izena Monte Sarmiento zen. 1924 urteko azaroaren 18an joan zen 482 pezeta eta erdi pagatuta. Bizitza hobe baten bila.

Amaituko dugu Monte Sarmiento ontziari buruz ohar txiki bat erantsiaz. 1942 urteko otsailaren 26an hegazkin ingeles batek suntsitu zuen aire-eraso batean. Ontziaren jabe zen konpainia berriz, gaur egun merkantziak garraiatzeaz arduratzen da.


Amagoia Piá

Asteasun bolatokia jarri zuteneko dokumentazioa artxiboan

2016-02-03
Categorías: Archivos, Asteasu,

1962 urteko martxoan Sabino Jauregi Legarrak jarduera baimen bat eskatu zuen Asteasuko Udalean. Kale Berria 7 zenbakian eraikitzen ari zen etxearen beheko solairuan taberna edo ardandegi (bodegón) bat irekitzeko asmoa aurkeztu zuen "...para el despacho al público de bebidas al denominado chiquiteo...".

Idatzi hau aurkeztu eta 5 egunera bere jarduera eskaera aldatu zuen. Tabernaz gain, eraikuntza berriaren ezkerraldean bolatoki bat ere jartzeko baimena eskatu zuen. Honela zioen bere idatziak: "...como complemento al mismo (tabernari) la instalación de un juego de bolos, bolatoki como se les denomina en esta provincia, que cuanto se echa de menos en un pueblo como este eminentemente rural, donde la afición es muy grande y desapareció hace tiempo el que existía."

Hala da bai, garai hartan ikaragarria zen bolo jokoaren inguruan biltzen zen jendetza eta herri askotan zegoen bolatoki bat. Haietako asko desagertu diren arren, oraindik zutik geratzen diren bakan batzuei esker badakigu bolatoki gehienak oso sinpleak zirela: kalean bertan egiten ziren aterpe batekin estaliak.  Asteasun eraiki zenari buruz deskribapenik ezin dugu eman, artxiboan obra proiekturik ez bait dago, ezta argazkirik ere.

Garai hartan, Udalbatzak zerbitzu mota honen beharra garbia ikusten zuen agian, baiezkoa bi hilabeteren bueltan jakin arazi bait zioten. "... en razón a que en la localidad no existe ninguno y a la gran afición de los vecinos que lo echan de menos y se ven obligados a trasladarse a otros pueblos..." esaten du Udalbatzaren erabakiak.

Jarduera hau irekitzeagatik Sabinok pagatu behar izan zuen tasa 150 pezetako izan zen. Taberna irekitzeagatik ere beste 150 pezetakoa izan zen tasa. Eta bi kasuetan, noski, Gobernadore Zibilaren baimena lortu behar izan zuen irekiera baimena lortu ahal izateko.

Gure irakurleen artean zeinek ezagutu du bolatokia?

Amagoia Piá

Nolako kaleak Asteasun orain dela 150 urte?

2015-09-17
Categorías: Archivos, Asteasu,

Gipuzkoako Estatistika sailak galdeketa bat bidali zuen 1863. urtean: Kaleetan izenak, etxeetan zenbakiak,... jarrita al daude? Zenbaki hauek korrelatiboak al dira? Herri sarreran izena jarri al da? nekazal auzoak zatitu al dira? Udal bulegoak prest daude aldaketa berriak jasotzeko?  

Kuriosoa galdeketa. Kuriosoa eta esanguratsua. Izan ere, gure herrien "betikotasuna" horren zaharra denik ez du ematen. Alegia, administrazioa, ohiturak, espazioen antolaketa... prozesu historikoak dira, aldakorrak. Eguneraketen menpekoak.

Erantzun gehienak "queda cumplimentado lo dispuesto en la Real Orden de 24 de febrero de 1860...". modukoak diren arren, galdera bezain kuriosoak ere badira batzuk.

Herri sarreran izena ez jartzearen aitzakia: "En las entradas y salidas de esta población no se colocaron las lápidas de que habla la regla 15 por evitar la deformidad que naturalmente resultaría con no estar numeradas las casas con iguales o parecidas lápidas, pero esto no obstante se ha practicado lo que en otros pueblos respecto a este punto, esto es, que para la designación del pueblo partido judicial y Provincia a que corresponde se ha hecho uso de la tinta en los pasages correspondientes".

Herriko etxeen zenbakien inguruan berriz: "Esta población tiene numeradas las casas  y rotuladas las calles pero sin azulejos, por cuanto algunos dueños de las fincas se resisten a costearlos, fundados en que la mayor parte de los pueblos situados en la carretera están numeradas con tinta al simil que esta retirada villa, sin ocasionar gastos en la compra de chapas. Se advierte para lo que conduzca que en el centro del pueblo existen un juego de pelota y especie de una plazuela para la prueba de ganados, sin que lleven ninguna rotulación"...

Honen ondorio izan zen herriko kaleetan izena duten burdin esmaltatuzko plakak jartzeko erabakia. Hauek Eibarreko Paulino Elejalde enpresari eskatu zitzaizkion. "...estas placas son de hierro esmaltado, de fabricación muy esmerada y las únicas recomendadas para el objeto por su hermoso aspecto, limpieza y duración...". Bi hizkuntzetan egitea proposatu zen noski, Foru Aldundiak gutun bidez hala eskatu bait zien Gipuzkoako herri guztiei "...en cumplimiento de un acuerdo que la Excma. Diputación ha dirigido a los Ayuntamientos de los pueblos, para que (...) se pongan  rotulaciones dobles en las lenguas vascongada y castellana".

Baina Asteasuko Udalak ez zituen edonolako izenak nahi bere kaleetan: Kale Nagusia, Chillar kalea, Miretsien kalestua, Konsejuecheco plazachoa, Fueroen plaza, Peajelekurako bidea, Elizmendiko echadi-bidea, Errekondoko Pedro Jaunaren plazachoa, Onkeriol Donekar Aita Julian Lizardikoaren kalea, Gure Gordatari Done Pedro Apostoluaren plaza, eta Aguirreko Juan Bautista Jaunaren karrika.

Luze xamarrak. Elejalde jaunak beste aurrekontu bat prestatu behar izan zuen. Bertan aitortzen zuen kale izen gehienak euskeraz bakarrik idatzi behar baziren ere plaka batzuek haundiagoak egin behar zirela.

Azkenean, hainbat gorabehera gainditu ondoren, 1897ko uztailean herria euskarazko plakaz eta zenbakiz bete zuten 110 pezetaren truke.

Artxiboa berreiz ere memoria da. Izan ere, "kuriosoak eta bitxiak" deitzen ditugun izenak eta egoerak, herria ulertzeko eta, ondorioz, antolatzeko eta izendatzeko modua da, garaikoa. Horregatik ere, administrazioa garaikidea denetik, izenak euskaraz jartzeko ardura agertu du.

Amagoia Piá

Las bicicletas son para los ricos

2015-07-20
Categorías: Archivos, Asteasu,

Ocurre que, aún en tiempos en los que las tasas y los impuestos son protagonistas a diario, la historia es capaz de sorprendernos y superarnos sin el más mínimo esfuerzo. Tanto es así, que el Archivo de Asteasu nos muestra lo que hoy nos parecería una insólita ordenanza. Debemos reconocer que por aquel entonces, año 1942, no era una ordenanza tan rara ya que son muchos los municipios que la aprobaron.

Se trata de un impuesto que se cobraba a los que poseían una bicicleta. Todas las bicicletas del pueblo debían inscribirse en el ayuntamiento en un registro y se les asignaba una placa con una matrícula. Se reclamaba una tasa de 8 pesetas anuales. En caso de circular sin la matrícula la multa era de 10 pesetas.

A pesar de que la ordenanza se aprobó en 1942, el primer censo que se conserva en el archivo data de 1944 y en esa fecha se dieron de alta 98 patentes.


Amagoia Piá

Imagen: Bicicletas Clásicas Leo